Blog

Güçlendirme mi, Yıkıp Yeniden Yapmak mı? Karar Ölçütleri ve Maliyet Kalemleri

Güçlendirme mi, Yıkıp Yeniden Yapmak mı? Karar Ölçütleri ve Maliyet Kalemleri

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Bir binanın güçlendirilmesi mi, yoksa yıkılıp yeniden yapılması mı gerektiğine tahminle değil, binaya özgü bir mühendislik değerlendirmesiyle karar verilir. İlk adım, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne (TBDY 2018) göre yapılan deprem performans analizidir. Analiz, hangi elemanların ve hangi katların yetersiz olduğunu gösterir. Karar verirken bakılacak başlıca ölçütler şunlardır: Yetersizliğin yerel mi yoksa binanın geneline yayılmış mı olduğu Beton dayanımı, donatı ve korozyon durumu Temel ve zemin koşulları Güçlendirme maliyetinin yeni yapım maliyetine oranı Binanın yaşı, kalan kullanım ömrü ve diğer eksikleri Kat malikleri için gereken karar çoğunluğu ve imar durumu Projesine uygun güçlendirme, mevcut binanın TBDY 2018’deki performans hedefini sağlamasını amaçlar; binaya alan veya kat kazandırmaz. Yeniden yapım ise genellikle daha uzun ve daha masraflı bir süreçtir, ama binanın diğer eksiklerini de birlikte çözer. Bina 6306 sayılı Kanun kapsamında…
Devamını Oku
TBDY 2018 ve ASCE 41-23: Mevcut Binalarda Performans Değerlendirmesi ve Güçlendirme Karşılaştırması

TBDY 2018 ve ASCE 41-23: Mevcut Binalarda Performans Değerlendirmesi ve Güçlendirme Karşılaştırması

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: TBDY 2018 ve ASCE/SEI 41-23 aynı soruyla ilgilenir: Mevcut bir bina belirli bir deprem düzeyinde hangi hasar durumunda kalır ve hedeflenen performansı sağlamıyorsa nasıl güçlendirilir? Bu soruya verdikleri cevap ise farklıdır. TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği), Bölüm 15’te tek bir yol tanımlar. Önce binadan bilgi toplanır, ardından doğrusal veya doğrusal olmayan analizle kesitlerin şekildeğiştirmeleri hesaplanır. Bina performans düzeyi, katlardaki hasarlı eleman oranlarına göre belirlenir. Sıradan bir mevcut binada hedef, 475 yıl tekrarlanma periyotlu DD-2 depreminde Kontrollü Hasardır. ASCE 41-23 ise farklı bir çerçeve kurar: Üç kademeli bir değerlendirme yapısı (Tier 1, Tier 2, Tier 3). İki deprem düzeyli bir temel performans hedefi. Her eleman etkisi için ayrı ayrı uygulanan, şekildeğiştirme kontrollü ve kuvvet kontrollü kabul ölçütleri. Yapısal olmayan elemanlar için ayrı performans düzeyleri. Kısmi güçlendirme için açık…
Devamını Oku
Kolonlarda Kesme Göçmesi: Binaları Yıkan Gevrek Kırılma Nasıl Olur?

Kolonlarda Kesme Göçmesi: Binaları Yıkan Gevrek Kırılma Nasıl Olur?

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Kolonda kesme göçmesi, kolonun eğilerek değil, eğik (çapraz) çatlaklar boyunca aniden kırılmasıdır. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) bu kırılma türünü gevrek olarak sınıflandırır. Eğilme hasarı büyük şekildeğiştirmelerle ve görünür uyarılarla ilerlerken kesme kırılması çok az şekildeğiştirmeyle gerçekleşir. Kesme hasarı alan bir kolon bir süre sonra düşey yükü de taşıyamaz hale gelebilir; yük komşu kolonlara aktarılır ve hasar zincirleme büyüyebilir. Bu yüzden kesme göçmesi, eski betonarme binalardaki ağır hasar ve çökmelerin başlıca nedenleri arasındadır. Başlıca sebepleri seyrek veya ince etriye, 90 derece kıvrılmış etriye kancaları, kısa kolonlar ve düşük beton dayanımıdır. Yeni binalarda yönetmelik bunu kapasite tasarımı ve sıklaştırılmış özel deprem etriyeleriyle önler. Mevcut binalarda ise sorun ancak yerinde inceleme ve analizle tespit edilir. Depremlerden sonra yıkılan binaların fotoğraflarında sık görülen bir görüntü vardır: Zemin kattaki kolonlar çapraz…
Devamını Oku
Yalnızca Zemin Katı Güçlendirmek Yeter mi? Yumuşak Kat ve Zemin Kat Güçlendirme

Yalnızca Zemin Katı Güçlendirmek Yeter mi? Yumuşak Kat ve Zemin Kat Güçlendirme

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Bazı binalarda evet, ama bunu ancak tüm binanın analizi gösterebilir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nde (TBDY 2018) “yalnızca zemin katı güçlendirme” diye ayrı bir yöntem yoktur. Kural şudur: güçlendirilen bina, mevcut binalar için verilen yöntemlerle yeniden hesaplanır ve performans koşullarının binanın her katında sağlandığı gösterilir. Zayıflık gerçekten yalnızca zemin kattaysa, yani dükkân nedeniyle oluşmuş bir yumuşak kat veya zayıf kat sorunu varsa ve üst katlar yeterliyse, zemin kata odaklanan bir güçlendirme yeterli olabilir. Üst katlarda da beton dayanımı düşük, donatı yetersiz veya bina genel olarak perdesizse, yalnızca zemin kata yapılan müdahale binayı güvenli hale getirmez. Ayrıca zemin kat aşırı rijitleştirilirse zayıflık bir üst kata kayabilir. Karbon lif sargı ise tek başına yumuşak kat sorununu çözmez. Zemin katı dükkân, mağaza, kafe veya otopark olarak kullanılan binalarda en sık duyduğumuz soru…
Devamını Oku
Bina Güçlendirme Yöntemleri: Mantolama, Perde İlavesi, Karbon Lif ve Çelik Çapraz Karşılaştırması

Bina Güçlendirme Yöntemleri: Mantolama, Perde İlavesi, Karbon Lif ve Çelik Çapraz Karşılaştırması

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Tek bir “en iyi” güçlendirme yöntemi yoktur; yöntem, binanın deprem performans analizinde ortaya çıkan eksiğe göre seçilir ve çoğu binada birkaç yöntem birlikte kullanılır. Betonarme perde ilavesi binanın tamamını güçlendirir ve yatay rijitliği yetersiz binalarda genellikle en etkili çözümdür. Mantolama (boyuna donatısı katlar arasında sürekli kesit büyütme) kolonların dayanımını, rijitliğini ve sünekliğini birlikte artırır ama çok sayıda kolona müdahale gerektirir. Karbon lif (lifli polimer) sargı en az müdahaleyle kolonların sünekliğini ve kesme dayanımını artırır; ancak kolonun eğilme kapasitesini ve binanın rijitliğini artırmaz, bu yüzden tek başına çoğu zaman yetmez. Çelik çapraz hafif ve temiz bir çözümdür, özellikle zayıf zemin katlarda etkilidir. Bunların yanında kütle azaltma, dolgu duvarların güçlendirilmesi, çelik sargı ve deprem yalıtımı gibi yöntemler de vardır. Doğru seçim için önce binanın TBDY 2018’e göre analiz edilmesi gerekir.…
Devamını Oku
Binam Hangi Deprem Yönetmeliğine Göre Yapıldı? 1975, 1998, 2007 ve 2018 Farkları

Binam Hangi Deprem Yönetmeliğine Göre Yapıldı? 1975, 1998, 2007 ve 2018 Farkları

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Binanızın hangi deprem yönetmeliğine göre projelendirildiğini, inşaatın bittiği yıl değil, projenin onaylandığı ve yapı ruhsatının alındığı tarih belirler. Kabaca: 1975–1997 arasında ruhsat alan binalar 1975 yönetmeliğine, 1998–Mart 2007 arası 1998 yönetmeliğine, Mart 2007–2018 sonu arası 2007 yönetmeliğine, 1 Ocak 2019’dan sonra ruhsat alanlar ise Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne (TBDY 2018) göre projelendirilmiştir. Ancak yönetmeliğin yılı binanın gerçekten o kurallara uygun yapıldığını göstermez; özellikle 2000 öncesi binalarda proje ile uygulama arasındaki fark büyük olabilir. Bugün hangi yılda yapılmış olursa olsun, mevcut bir binanın deprem güvenliği TBDY 2018’e göre değerlendirilir. Binanın yönetmelik dönemi neden önemli? Türkiye’de 1940’tan bu yana on civarında deprem yönetmeliği yayımlanmıştır. Her yönetmelik, kendi döneminin bilgi birikimini ve yaşanan depremlerden çıkarılan dersleri yansıtır. Bir binanın hangi yönetmeliğe göre projelendirildiğini bilmek şunları anlamaya yardımcı olur: Binanın tasarımında hangi…
Devamını Oku
Kiralık İşyerinde Deprem Raporunu Kim Öder, Kimden İstenir?

Kiralık İşyerinde Deprem Raporunu Kim Öder, Kimden İstenir?

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Kanunda “kiralık işyerinde deprem raporunu kiracı öder” ya da “mal sahibi öder” diyen özel bir hüküm yoktur. Masrafı kimin karşılayacağı kira sözleşmesine ve tarafların anlaşmasına bağlıdır. Uygulamada raporu çoğu zaman belediye veya ilgili kurum, ruhsat başvurusunu yapan işletmeden, yani genellikle kiracıdan ister. Ancak deprem raporu yalnızca dükkânı değil binanın tamamını kapsadığı için mal sahibinin ve diğer kat maliklerinin izni, belgeleri ve desteği olmadan hazırlanamaz. Bu yüzden en doğrusu, kira sözleşmesini imzalamadan önce raporun kim tarafından yaptırılacağını ve masrafın nasıl paylaşılacağını yazılı olarak kararlaştırmaktır. Deprem raporu kimden ve neden istenir? Kiralık bir işyerinde deprem raporu talebi genellikle şu yerlerden gelir: Belediye: İşyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurularında, özellikle yapı kullanma izni bulunmayan, yapı kayıt belgeli veya kullanım amacı değişen binalarda yapı güvenliğini gösteren rapor istenebilir. İl millî eğitim müdürlüğü:…
Devamını Oku
İskânsız Binada Deprem Raporu: Alınabilir mi, İskân Yerine Geçer mi?

İskânsız Binada Deprem Raporu: Alınabilir mi, İskân Yerine Geçer mi?

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Evet, iskânsız binaya deprem raporu yapılabilir. Deprem performans analizi ve riskli yapı tespiti binanın iskânı olup olmamasına bakmaz; binanın taşıyıcı sistemini, beton ve donatı durumunu ve zemini inceler. Ancak iki şeyi bilmek gerekir: deprem raporu iskânın yerine geçmez, yani binayı yasal hâle getirmez; iskânın olmaması da tek başına binanın çürük olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, binanın neden iskân alamadığıdır. Projesine uygun yapılmış ama belge eksikliği yüzünden iskân alamamış bir bina ile projesiz kat çıkılmış bir bina, deprem açısından çok farklı sonuçlar verebilir. İskân nedir, iskânsız bina ne demektir? İskân, halk arasında yapı kullanma izin belgesine verilen addır. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 30. maddesine göre tamamlanan bir yapının kullanılabilmesi için ruhsatı veren idareden yapı kullanma izni alınması gerekir. İdare bu aşamada binanın ruhsata ve eklerine, yani onaylı projelere uygun…
Devamını Oku
Deprem Raporu Kaç Yıl Geçerli? Performans Raporu ve Riskli Yapı Raporu

Deprem Raporu Kaç Yıl Geçerli? Performans Raporu ve Riskli Yapı Raporu

Deprem Performans Analizi
Kısa cevap: Deprem raporunun mevzuatta tanımlanmış genel bir geçerlilik süresi yoktur; “5 yıl” ya da “10 yıl” gibi kanuni bir son kullanma tarihi bulunmaz. Rapor, düzenlendiği tarihteki binayı anlatır. Binada taşıyıcı sistemi etkileyen bir tadilat, kat ilavesi, kullanım değişikliği veya deprem, yangın gibi bir hasar olursa rapor güncelliğini yitirir. Raporu isteyen kurum ise kendi şartını koyabilir: bazı kurumlar raporun belirli bir tarihten sonra veya TBDY 2018’e göre hazırlanmış olmasını ister. Riskli yapı tespit raporunda durum farklıdır: rapor tapuya işlendiğinde süreç kentsel dönüşümle devam eder. Deprem raporunun neden sabit bir geçerlilik süresi yok? Deprem raporu bir ehliyet ya da sağlık raporu gibi kişiye bağlı bir belge değildir; belirli bir binanın belirli bir tarihteki durumunu ölçer. Raporda binanın taşıyıcı sistemi, beton dayanımı, donatı durumu, zemin koşulları ve kullanım amacı esas alınır. Bu…
Devamını Oku
Yapı Kayıt Belgeli Binada Deprem Raporu: Gerekli mi, Nasıl Alınır?

Yapı Kayıt Belgeli Binada Deprem Raporu: Gerekli mi, Nasıl Alınır?

Deprem Performans Analizi
Kısaca: Yapı kayıt belgesi (imar barışı belgesi) binanın depreme dayanıklı olduğunu göstermez. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun geçici 16. maddesi bunu açıkça yazar: “Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.” Yapı kayıt belgeli bir binanın deprem güvenliği ancak yerinde inceleme, karot ve donatı tespiti ile TBDY 2018’e göre yapılan analizle anlaşılır. Rapor iki yoldan biriyle alınır: binanın gerçek durumunu gösteren deprem performans raporu ya da kentsel dönüşümü başlatan riskli yapı tespiti. Sonuç yetersiz çıkarsa yapı kayıt belgeli binalar için ilave alan oluşturmadan güçlendirme izni alınabilir. Yapı kayıt belgesi nedir, ne anlama gelmez? Yapı kayıt belgesi, 2018’de 7143 sayılı Kanunla İmar Kanunu’na eklenen geçici 16. madde kapsamında verilen, halk arasında “imar barışı belgesi” olarak bilinen belgedir. 31 Aralık 2017’den önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması amacıyla verilmiştir.…
Devamını Oku
Hemen Ara WhatsApp