Karot Sonuçlarını Değerlendirme Hesap Aracı
Binanızdan kaç karot alınması gerektiğini bilmiyor musunuz? TBDY 2018 ve RYTE 2019’a göre karot, sıyırma ve röntgen sayısını numune sayısı hesap aracımızla bulabilirsiniz.
Binaların taşıyıcı sisteminde kullanılan betonun mevcut dayanımını doğru bir şekilde belirlemek, yapı güvenliğinin değerlendirilmesi ve deprem performans analizleri için kritik bir adımdır. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018 (TBDY 2018), bu sürecin nasıl yapılacağını açık bir biçimde tanımlamaktadır.
Karot Numunelerinin Alınma Amacı
Karot numunesi, binadaki betonun basınç dayanımını doğrudan ölçmek için kullanılan silindirik bir numunedir. (Karot testi ile ilgili detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.) Bu yöntemle elde edilen veriler, laboratuvar ortamında test edilerek betonun mevcut dayanımının belirlenmesini sağlar.
Binadan kaç karot alınmalı? Değerlendirmenin güvenilir olması için yeterli sayıda numune alınması gerekir. TBDY 2018 ve RYTE 2019’a göre binanız için gereken karot, sıyırma ve donatı röntgeni sayısını karot, sıyırma ve röntgen sayısı hesap aracımızla bulabilir, kuralların ayrıntısını Binadan Kaç Karot Alınır? yazımızda okuyabilirsiniz.
TBDY 2018’e Göre Karot Sonuçlarının Değerlendirilmesi
2018 yılında yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), karot numunelerinin değerlendirilmesi için açık ve standart kurallar tanımlamıştır. Yönetmeliğin amacı, farklı mühendislik uygulamalarında tutarlılık sağlamak ve yapı güvenliği analizlerinde belirsizlikleri ortadan kaldırmaktır.
Aşağıda TBDY 2018’in öngördüğü karot değerlendirme adımları detaylı şekilde açıklanmıştır.
1. Toplam Örnek Sayısı Üç İse
İstatistiki değerlendirme yapılmaz.
Alınan üç örnekten en düşük basınç dayanımı değeri, doğrudan mevcut beton dayanımı olarak kabul edilir.
Bu yaklaşım, az sayıda veri olduğunda güvenlik esaslı olarak en zayıf değeri dikkate almaya yöneliktir.
2. Toplam Örnek Sayısı Üçten Fazla İse
Karot basınç dayanımı için iki farklı hesap yapılır:
Ortalama – Standart Sapma
0,85 × Ortalama
Bu iki değerden büyük olanı, mevcut beton dayanımı olarak kabul edilir.
3. En Küçük Değerin İstatistiki Kontrolü
Karot gruplarının değerlendirilmesinde, en küçük değerin anormal (sapan) olup olmadığının belirlenmesi gerekir. TBDY 2018 bina deprem performans analizinde gözönüne alnımak üzere göre:
En düşük tek değer, diğer numunelerin ortalamasının %75’inden daha düşükse, istatistiki olarak güvenilir kabul edilmez.
Bu durumda ilgili numune değerlendirme dışı bırakılır.
Bu yöntem, alınmış zayıf numunenin sonuçları bozmasını engeller.
Karot Sonucu Kaç Olmalı? Beton Sınıfına Göre Kriterler
“C30 karot sonucu kaç olmalı” gibi soruların cevabı, karotun hangi amaçla alındığına bağlıdır. Yeni dökülmüş bir betonun projede öngörülen beton sınıfını sağlayıp sağlamadığından şüphe duyulduğunda değerlendirme, TS EN 13791:2019, Madde 9.2 ve Çizelge 8‘e göre yapılır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 29.04.2021 tarihli ve 2021/7 sayılı Genelgesi de bu durumlarda değerlendirmenin Bakanlıkça izin belgeli laboratuvarlarca bu standarda göre yapılmasını öngörür.
Standarda göre deney bölgesindeki beton yaklaşık 30 m³’lük bölümlere ayrılır ve aşağıdaki iki kriterin birlikte sağlanması hâlinde betonun belirlenen basınç dayanım sınıfına uygun olduğu kabul edilir. Tablodaki değerler, Çizelge 8’deki formüllerle hesaplanmıştır:
| Beton sınıfı | fck,spec silindir (MPa) | İhtiyat payı M (MPa) | En düşük karot sonucu ≥ 0,85·(fck − M) | Ortalama (2–4 bölüm) ≥ 0,85·(fck + 1) | Ortalama (5–6 bölüm) ≥ 0,85·(fck + 2) |
|---|---|---|---|---|---|
| C16/20 | 16 | 3 | 11,05 | 14,45 | 15,30 |
| C20/25 | 20 | 4 | 13,60 | 17,85 | 18,70 |
| C25/30 | 25 | 4 | 17,85 | 22,10 | 22,95 |
| C30/37 | 30 | 4 | 22,10 | 26,35 | 27,20 |
| C35/45 | 35 | 4 | 26,35 | 30,60 | 31,45 |
- Kaynak: Formüller TS EN 13791:2019 Çizelge 8’den alınmıştır. 0,85 değeri, standardın 9.2 maddesindeki Not 2’ye göre EN 1992-1-1:2004, A.2.3’te tavsiye edilen dönüştürme faktörüdür.
- İhtiyat payı M: C20/25 ve daha yüksek sınıflar için 4 MPa’dır; C16/20 için 3 MPa’ya düşürülebilir (Çizelge 8, dipnot c).
- Tek bölüm: Deney bölgesi tek bir bölüm olarak değerlendiriliyorsa (yaklaşık 30 m³’ten az, bir günde dökülmüş beton) en az 3 deney alanından karot alınır ve yalnızca en düşük karot sonucu kriteri uygulanır.
- Değerler boy/çap oranı 2:1 olan karotlar ve silindir dayanımı içindir; boy/çap oranı 1:1 olan karotlarda küp dayanımı esas alınır.
Önemli: Karot sonucu tek başına binanın deprem performansını belirlemez. Yukarıdaki kriterler yalnızca betonun beton sınıfına uygunluğunu kontrol etmek içindir. Bir binanın deprem performansı; beton dayanımının yanı sıra donatı miktarı ve detayları, taşıyıcı sistem düzeni, kat sayısı, düzensizlikler, zemin koşulları ve mevcut hasar durumu gibi birçok etkene bağlıdır. Binanın depreme dayanıklı olup olmadığı ancak Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) Bölüm 15’te tanımlanan hesap yöntemiyle yapılan deprem performans analizi sonucunda belirlenebilir. Karot sonuçları bu konuda yalnızca fikir verir. Sonuçlarınız düşük çıktıysa ne olacağını Karot Testi Olumsuz Çıkarsa Ne Olur? Bina Yıkılır mı? yazımızda anlattık.
Mevcut binalarda karot sonuçlarından mevcut beton dayanımının TBDY 2018’e göre nasıl hesaplandığı yukarıda açıklanmıştır; sayfanın başındaki hesap aracıyla kendi sonuçlarınızı değerlendirebilirsiniz.
Uygulamanın Önemi
Karot sonuçlarının doğru değerlendirilmesi;
Riskli yapı tespitleri,
Yapı kullanım izinleri ve performans raporları
gibi birçok süreçte doğrudan belirleyici rol oynar. Yönetmeliğin bu konudaki açık kuralları, farklı mühendislik yaklaşımlarının önüne geçerek ülke çapında standart bir değerlendirme yapılmasını sağlamaktadır.
Karot Testi Sonuçlarının Yorumlanması
Karot testinde elde edilen beton basınç dayanımı (fck,mevcut) değeri, yapının taşıyıcı sistem analizlerinde ve deprem performans raporlarında doğrudan kullanılır.
Elde edilen dayanım değerinin, projede hedeflenen sınıfla (örneğin C25, C30 vb.) karşılaştırılması, zamanla beton kalitesinde oluşan düşüşün belirlenmesine yardımcı olur.
Ayrıca bu değer, yapıların riskli yapı tespiti yönetmeliği kapsamında yıkılma veya güçlendirme kararlarını doğrudan etkiler.
Karot Sonuçlarının Mühendislik Analizlerinde Kullanımı
Karot testlerinden elde edilen mevcut beton dayanımı, yapıların çeşitli analizlerinde doğrudan kullanılır:
Deprem Performans Analizi
TBDY 2018 kapsamında, karot sonucu belirlenen beton dayanımı, binanın performans seviyesinin belirlenmesinde ana parametredir.Riskli Yapı Tespiti
6306 sayılı “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” uyarınca yapılan riskli yapı tespitlerinde, karot dayanımı belirleyici faktördür.Güçlendirme Projeleri
Mevcut beton dayanımının düşük çıkması durumunda, yapı elemanlarının taşıma kapasitesi güçlendirme tasarımıyla artırılır.
(Örneğin mantolama, FRP kaplama veya betonarme ilaveler yapılır.)Karot Değerlendirmesi Yapı Güvenliğinin Temelidir
Karot numunesi değerlendirmesi, yalnızca laboratuvar verisi değil, aynı zamanda bir yapının deprem güvenliği, taşıyıcı kapasitesi ve ömrü hakkında doğrudan bilgi veren bir göstergedir.
TBDY 2018’in getirdiği standartlar sayesinde artık bu süreç ülke genelinde tek bir yöntemle yürütülmekte ve sonuçlar mühendislik açısından karşılaştırılabilir hale gelmektedir.Doğru alınmış ve doğru analiz edilmiş karot numuneleri,
yapı güvenliğini değerlendirmenin en bilimsel ve en güvenilir yoludur.Unutulmamalıdır ki, yapısal güvenliğimiz ve geleceğimiz, ancak bilimsel verilere, doğru analizlere ve yönetmeliklere uygun uygulamalara bağlıdır. Karot numunelerinin doğru bir şekilde alınması ve TBDY 2018 kriterlerine göre hassasiyetle değerlendirilmesi, depreme dayanıklı ve güvenli yapılar inşa etme hedefimizin temelini oluşturmaktadır.
Karot numunesi değerlendirme, TBDY 2018 beton dayanımı, deprem performans analizi, beton basınç dayanımı, karot testi sonuçları, yapı güvenliği, riskli yapı tespiti, karot alımı kuralları, mevcut beton dayanımı hesabı.
Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?
Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.
Yazar hakkında
Uğur Özmen
Yüksek İnşaat Mühendisi (İMO Sicil No: 78711), Hermes Proje’nin kurucusu. 2009’dan bu yana betonarme ve çelik yapıların statik projelendirilmesi, mevcut yapıların deprem performans analizi, riskli yapı tespiti ve güçlendirme projeleri üzerine çalışmaktadır. İnşaat mühendisliği alanında doktora çalışmasını sürdürmektedir.

[…] Karot alınan boşluklar, gecikmeden temizlenip, yüksek mukavemetli, rötre yapmayan tamir harcıyla doldurulmalıdır. Bu işlem hem yapısal sürekliliği sağlar hem de çatlak oluşumunu önler. Ardından, laboratuvar test sonuçlarına dayalı teknik bir rapor hazırlanır. Bu rapor, yapı sahibi, mühendislik ofisleri ve idareler tarafından performans değerlendirmesi gibi işlemlerde temel verilerden bir tanesi olarak kullanılır. TBDY 2018 uyarınca Karot Sonuçlarını Değerlendirme Hesap Aracına buradan ulaşabilirsiniz. […]
[…] Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında, bir binanın deprem güvenliğinden emin olmanın ve geçerli bir rapor almanın tek yolu, yetkili mühendislik kuruluşları tarafından yerinde yapılacak detaylı inceleme, donatı tespiti ve karot numuneleriyle belirlenmiş beton dayanımına dayalı bir statik analizdir. (Karot Numunelerinin Değerlendirilmesi ve Mevcut Beton Dayanımının Belirlenmesi) […]