Kısa cevap: Hayır, karot testinin olumsuz çıkması tek başına binanın yıkılacağı anlamına gelmez. Karot yalnızca binadaki betonun basınç dayanımını gösterir. Binanın deprem güvenliğine ise beton dayanımıyla birlikte kolon ve perde boyutları, donatı, taşıyıcı sistem düzeni ve zemin hesaba katılarak karar verilir. Bundan sonra ne olacağı, karotun hangi amaçla alındığına bağlıdır:
- TBDY 2018’e göre deprem performans analizi için alındıysa: Bina analizde yetersiz çıkarsa öncelikle güçlendirme seçeneği değerlendirilir; güçlendirme teknik veya ekonomik açıdan uygun değilse yeniden yapım gündeme gelir. Rapor tapuya işlenmez.
- 6306 sayılı Kanun’a göre riskli yapı tespiti için alındıysa: Bina riskli bulunursa tapuya şerh düşülür, maliklerin 15 gün itiraz hakkı vardır ve karar kesinleşirse kentsel dönüşüm süreci başlar.
Karot sonucunu elinize aldığınızda gördüğünüz düşük bir sayı, haklı olarak endişe yaratır. Komşular arasında “Beton çürük çıktı, bina yıkılacak” gibi yorumlar hızla yayılır. Oysa yönetmeliklere göre karot sonucu, binanın değerlendirilmesinde kullanılan verilerden yalnızca biridir; tek başına ne “bina sağlam” ne de “bina yıkılacak” kararı verir.
Bu yazıda karot testi olumsuz çıktığında ne olduğunu, hem Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) uyarınca yapılan deprem performans analizi hem de 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti açısından ayrı ayrı anlatıyoruz. Son bölümde elinizdeki sonuçla şimdi ne yapmanız gerektiğini adım adım bulacaksınız.
Bu yazıda: “Olumsuz karot” ne demek? · Karot neden tek başına karar vermez? · Performans analizinde ne olur? · Riskli yapı tespitinde ne olur? · İki yolun karşılaştırması · Şimdi ne yapmalıyım? · Sık sorulan sorular
“Karot testi olumsuz çıktı” ne demek?
Karot deneyinin sonucu “geçti” ya da “kaldı” şeklinde değil, megapaskal (MPa) cinsinden bir basınç dayanımı olarak verilir. Mevcut binalar için yönetmeliklerde “bu değerin altı yıkılır” şeklinde tek bir eşik yoktur. Uygulamada “olumsuz” denildiğinde genellikle şu durumlardan biri kastedilir:
- Karot dayanımlarının, binanın projesinde öngörülen beton sınıfının (örneğin C20 ya da eski adıyla BS20) beklenen değerlerinin belirgin şekilde altında kalması
- Numuneler arasında çok düşük değerlerin bulunması veya sonuçların büyük farklılık göstermesi
- Laboratuvarın ya da raporun, mevcut beton dayanımını düşük olarak değerlendirmesi
Mevcut binalarda karot sonuçları tek tek değil, istatistiksel olarak değerlendirilip bir “mevcut beton dayanımı” değerine dönüştürülür. Bu hesap, karotun hangi amaçla alındığına göre farklı kurallarla yapılır:
| Değerlendirme | Mevcut beton dayanımı nasıl belirlenir? |
|---|---|
| TBDY 2018 – Sınırlı bilgi düzeyi (Madde 15.2.4.3) | Her katta en az üç karot alınır. Toplam örnek sayısı üç ise en düşük değer, üçten fazla ise (ortalama − standart sapma) ile (0,85 × ortalama) değerlerinden büyük olanı alınır. Bilgi düzeyi katsayısı 0,75’tir. |
| TBDY 2018 – Kapsamlı bilgi düzeyi (Madde 15.2.5.3) | Zemin katta en az üç, diğer katlarda en az iki, binada toplam en az dokuz ve her 400 m²’den bir karot alınır. (ortalama − standart sapma) ile (0,85 × ortalama) değerlerinden büyük olanı alınır. Bilgi düzeyi katsayısı 1,00’dir. |
| Riskli yapı tespiti – RYTE 2019 (Madde 4.1.11) | Düzeltilmiş karot dayanımlarının ortalamasının %85’i alınır. |
TBDY 2018’de ayrıca, bir grubun en düşük sonucu diğer sonuçların ortalamasının %75’inden de düşükse bu numunenin “sapan değer” olarak değerlendirme dışı bırakılacağı belirtilir. Yani tek bir kötü numune, her durumda bütün binanın sonucunu belirlemez. Sonuçlarınızı bu kurallara göre değerlendirmek için Karot Sonucu Kaç Olmalı? yazımızdaki hesap aracını kullanabilirsiniz.
Karot sonucu neden tek başına karar vermez?
Bir binanın depremdeki davranışı, beton dayanımının yanında pek çok etkene bağlıdır. Karot bunlardan yalnızca birini ölçer:
- Kolon ve perde boyutları ile sayısı: Yeterli perdesi olan bir bina, betonu zayıf olsa bile deprem kuvvetlerini karşılayabilir.
- Donatı (demir) miktarı ve detayları: Boyuna donatı, etriye sıklığı ve 135 derecelik kancalar, elemanların sünekliğini doğrudan belirler.
- Taşıyıcı sistem düzeni: Yumuşak kat, kısa kolon ve burulma düzensizliği gibi kusurlar, beton kalitesinden bağımsız olarak riski artırır.
- Kat sayısı ve eksenel yükler: Kolonlara gelen yük arttıkça düşük beton dayanımının etkisi büyür.
- Zemin ve deprem tehlikesi: Aynı bina farklı zeminlerde farklı deprem etkilerine maruz kalır.
Bu nedenle düşük karot sonucu olan bir binanın analizde yeterli çıkması da, karot sonucu iyi olan bir binanın yetersiz çıkması da mümkündür. Karot sonuçları fikir verir; binanın deprem performansı ise ancak TBDY 2018’e göre yapılan bütüncül analizle belirlenir.
1. Karot TBDY 2018 deprem performans analizi için alındıysa
Deprem performans analizinde karot sonuçlarından elde edilen mevcut beton dayanımı, röleve, donatı tespiti ve zemin bilgileriyle birlikte binanın hesap modeline girilir. Analiz sonunda binanın yönetmelikteki performans hedefini sağlayıp sağlamadığı belirlenir. Bu noktada üç sonuçtan biri ortaya çıkar:
Bina yeterli çıkar
Beton dayanımı düşük olsa bile kesitler, donatı ve taşıyıcı sistem deprem etkilerini karşılayabiliyorsa bina performans hedefini sağlar. Bu durumda yapısal bir müdahale gerekmez; varsa korozyon gibi kusurların onarımı önerilir.
Bina yetersiz ama güçlendirilebilir
Yetersizliğin nedenleri belirlenir ve güçlendirme projesi hazırlanır. Betonarme perde ilavesi, kolon mantolama, çelik veya lifli polimer (FRP) uygulamaları gibi yöntemlerle bina, yıkılmadan güvenli hâle getirilebilir.
Güçlendirme uygun değil
Yetersizlik çok yaygınsa veya güçlendirme maliyeti yeniden yapıma yaklaşıyorsa yeniden yapım seçeneği değerlendirilir. Bu aşamada maliklerin isteğiyle riskli yapı tespiti yaptırılarak kentsel dönüşüm imkânlarından yararlanılabilir.
Önemli: TBDY 2018’e göre hazırlanan deprem performans raporu tapuya işlenmez ve yapı sahibinin isteği ya da onayı olmadan herhangi bir kuruma sunulma zorunluluğu yoktur. Rapor, binanız hakkında doğru karar vermeniz için hazırlanır. Ruhsat veya tadilat gibi bir işlem için idare tarafından istendiyse ilgili kuruma sunulur. Binada can güvenliğini tehdit eden ağır hasar bulunması gibi durumlarda ise ilgili idarelerin tedbir alma yetkisi saklıdır.
Beton dayanımının çok düşük olması güçlendirmeyi imkânsız kılmaz; ancak yöntem seçimini etkiler. Örneğin ankraj ve yeni elemanların mevcut betonla birlikte çalışması, düşük dayanımlı betonda daha dikkatli tasarım gerektirir. Hangi yöntemin uygun olduğu, analiz sonuçlarına göre belirlenir.
Karot sonucunuz düşük mü çıktı? Raporunuzu ve laboratuvar sonuçlarınızı bize gönderin; sonuçları yönetmeliğe göre değerlendirip binanız için doğru adımı birlikte belirleyelim. 0542 681 16 91 · WhatsApp’tan yazın
2. Karot riskli yapı tespiti için alındıysa
6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespitinde karot sonuçları, Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar’a (RYTE 2019) göre yapılan değerlendirmede kullanılır. Bina, düşük beton dayanımı nedeniyle doğrudan değil, bu esaslara göre yapılan hesap sonucunda riskli veya risksiz bulunur. RYTE 2019’a göre herhangi bir katın risk sınırlarını aşması binanın riskli sayılması için yeterlidir.
Bina riskli bulunursa süreç nasıl işler?
- İnceleme: Lisanslı kuruluşun hazırladığı rapor, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü veya yetki devredilmişse belediye tarafından incelenir.
- Tapuya şerh: Riskli bulunan yapı tapu müdürlüğüne bildirilir ve tapu kaydına “riskli yapı” şerhi işlenir.
- Tebliğ: Karar binaya asılarak, e-Devlet üzerinden ve muhtarlıkta 15 gün süreyle ilan edilerek maliklere duyurulur.
- İtiraz: Malikler, muhtarlık ilanının son gününden itibaren 15 gün içinde il müdürlüğüne veya yetkili belediyeye itiraz edebilir. İtirazı, üniversite öğretim üyeleri ve Bakanlık temsilcilerinden oluşan teknik heyet inceler. Bu süre kaçırılırsa itiraz hakkı kaybedilir. Ayrıntılar: Riskli Yapı Kararına İtiraz.
- Kesinleşme ve dönüşüm: Karar kesinleşirse maliklere yapının boşaltılması ve yıktırılması için süre verilir. Yeni yapının nasıl yapılacağına malikler karar verir ve koşullarına göre kentsel dönüşüm desteklerinden yararlanılabilir.
Bina riskli bulunmazsa?
Riskli yapı tespitinde binanın riskli çıkmaması, TBDY 2018’e göre deprem performansının yeterli olduğu anlamına gelmez. Riskli yapı tespitinde binanın “riskli yapı” olup olmadığına bakılır; TBDY 2018’e göre yapılan performans analizi ise binanın yönetmelikteki performans hedefini sağlayıp sağlamadığını ayrıntılı olarak değerlendirir. Karot sonuçları düşükse ve bina riskli çıkmadıysa, binanın gerçek durumunu öğrenmek ve gerekiyorsa güçlendirmeyi planlamak için deprem performans analizi yaptırmanız önerilir.
Performans analizi ile riskli yapı tespiti: Karot olumsuz çıkınca fark ne?
| TBDY 2018 deprem performans analizi | 6306 sayılı Kanun riskli yapı tespiti | |
|---|---|---|
| Amaç | Binanın performans hedefini sağlayıp sağlamadığını belirlemek | Binanın “riskli yapı” olup olmadığını belirlemek |
| Karotun rolü | Mevcut beton dayanımını belirler; analizdeki verilerden biridir | Mevcut beton dayanımını belirler; RYTE 2019 hesabındaki verilerden biridir |
| Olumsuz sonucun etkisi | Güçlendirme veya yeniden yapım seçenekleri değerlendirilir | Bina riskli bulunursa kentsel dönüşüm süreci başlar |
| Tapu kaydı | İşlenmez | Riskli yapı şerhi işlenir |
| İtiraz | İdari itiraz süreci yoktur; ikinci bir mühendislik görüşü alınabilir | İlanın son gününden itibaren 15 gün içinde teknik heyete itiraz |
| Bina yıkılır mı? | Rapor kendiliğinden yıkım zorunluluğu doğurmaz; ne yapılacağına malikler karar verir | Karar kesinleşirse yapı boşaltılır ve yıktırılır |
Hangi yolun size uygun olduğunu Deprem Raporu Nasıl Alınır? rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Karot sonucum düşük çıktı, şimdi ne yapmalıyım?
- Paniğe kapılmayın: Düşük karot sonucu tek başına yıkım kararı değildir. Karar, analiz sonucuna göre verilir.
- Raporu ve laboratuvar föylerini isteyin: Karotların hangi elemanlardan alındığını, çap ve boylarını, uygulanan düzeltmeleri ve her numunenin sonucunu içeren belgeleri talep edin.
- Değerlendirmeyi kontrol ettirin: Numune sayısının yönetmeliğe uygun olup olmadığı, mevcut beton dayanımının doğru formülle hesaplanıp hesaplanmadığı ve sapan değer kontrolünün yapılıp yapılmadığı incelenmelidir.
- Karotun amacını netleştirin: Karot yalnızca bilgi amaçlı alındıysa ve henüz analiz yapılmadıysa, kesin sonuç için TBDY 2018’e göre deprem performans analizi yaptırın.
- Riskli yapı kararında süreyi kaçırmayın: Tebliğ edildiyse 15 günlük itiraz süresi başlamıştır. Raporu vakit kaybetmeden bağımsız bir yapı mühendisine inceletin.
- Görünür hasar varsa beklemeyin: Kolon ve kirişlerde geniş çatlak, ezilme, beton dökülmesi veya açığa çıkmış paslı demir varsa acil mühendislik incelemesi isteyin. Gerekli durumlarda geçici destekleme gibi önlemler gündeme gelebilir.
Karot sonucuna itiraz edilebilir mi, yeniden karot alınabilir mi?
Performans analizinde idari bir itiraz süreci yoktur; ancak sonuçlardan şüphe ediyorsanız ikinci bir mühendislik görüşü alabilirsiniz. Ek karot alınarak bilgi düzeyinin artırılması, mevcut beton dayanımının daha güvenilir belirlenmesini sağlayabilir. Özellikle sınırlı bilgi düzeyinde yalnızca üç numune alındıysa en düşük değer esas alındığı için, kapsamlı bilgi düzeyinde daha fazla numuneyle yapılan değerlendirme binanın gerçek durumunu daha iyi yansıtabilir.
Riskli yapı tespitinde itiraz, karot sonuçlarına değil riskli yapı kararına yapılır. İtirazı teknik heyet inceler ve gerekli görürse yerinde inceleme yapabilir. İtiraz dilekçesini, raporun teknik olarak incelendiği bir mühendislik değerlendirmesiyle desteklemek kararınızın daha sağlam temellere dayanmasını sağlar. Süre, dilekçe ve teknik heyet sürecini Riskli Yapı Kararına İtiraz yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Karot ile ilgili diğer yazılarımız
Sık sorulan sorular
Karot testi olumsuz çıkarsa bina yıkılır mı?
Hayır, karot sonucu tek başına yıkım kararı değildir. Performans analizinde bina yetersiz çıkarsa önce güçlendirme seçeneği değerlendirilir. Riskli yapı tespitinde ise yıkım, binanın RYTE 2019’a göre riskli bulunması ve kararın kesinleşmesiyle gündeme gelir.
Karot sonucu kaç MPa’nın altındaysa bina çürük sayılır?
Mevcut binalar için yönetmeliklerde “bu değerin altı çürüktür” şeklinde tek bir sınır yoktur. Karot sonuçları mevcut beton dayanımına dönüştürülür ve bu değer binanın analizinde kullanılır. Binanın yeterli olup olmadığına analiz sonucuna göre karar verilir.
Karot sonucu düşük çıkan bina güçlendirilebilir mi?
Birçok durumda evet. Perde ilavesi, kolon mantolama, çelik veya FRP uygulamaları gibi yöntemler kullanılabilir. Düşük beton dayanımı yöntem seçimini etkiler; güçlendirmenin teknik ve ekonomik uygunluğu analiz sonuçlarına göre belirlenir.
Karot sonucu iyi çıkarsa bina sağlam mıdır?
Her zaman değil. Beton dayanımı yüksek olsa bile yetersiz donatı, seyrek etriye, yumuşak kat veya kısa kolon gibi kusurlar binayı yetersiz kılabilir. Binanın deprem performansı ancak bütüncül analizle belirlenir.
Riskli yapı kararına itiraz süresi ne kadar?
Malikler, muhtarlık ilanının son gününden itibaren 15 gün içinde il müdürlüğüne veya yetkili belediyeye itiraz edebilir. İtirazı teknik heyet inceler; süre kaçırılırsa itiraz hakkı kaybedilir.
Performans analizi raporu tapuya işlenir mi?
Hayır. TBDY 2018’e göre hazırlanan deprem performans raporu tapuya işlenmez ve yapı sahibinin onayı olmadan herhangi bir kuruma sunulma zorunluluğu yoktur. Tapuya şerh yalnızca riskli yapı tespitinde, bina riskli bulunursa işlenir.
Tek bir düşük karot sonucu tüm binayı riskli yapar mı?
Hayır. Karot sonuçları istatistiksel olarak değerlendirilir. TBDY 2018’e göre en düşük değer diğer sonuçların ortalamasının %75’inden düşükse sapan değer olarak değerlendirme dışı bırakılır. Ancak sınırlı bilgi düzeyinde yalnızca üç numune alındığında en düşük değer esas alındığından numune sayısı önemlidir.
Karot sonucumu kim değerlendirebilir?
Sonuçlar, mevcut binaların değerlendirilmesinde yetkin bir inşaat mühendisi tarafından değerlendirilmelidir. Hermes Proje olarak karot sonuçlarınızı TBDY 2018 ve RYTE 2019 esaslarına göre inceleyip binanız için izlenecek yolu belirliyoruz.
Karot sonucunuzu birlikte değerlendirelim
Düşük bir karot sonucu, binanızın kaderini tek başına belirlemez; ama doğru okunmazsa yanlış kararlara yol açabilir. Hermes Proje olarak Antalya’da TBDY 2018’e göre deprem performans analizi, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti, karot alımı ve güçlendirme projesi hizmetleri veriyoruz. Elinizdeki raporu ve laboratuvar sonuçlarını bize iletin, binanız için en doğru adımı birlikte belirleyelim:
- Telefon / WhatsApp: 0542 681 16 91 · WhatsApp’tan yazın
- E-posta: info@hermesproje.com
- İletişim sayfası
Kaynaklar: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Madde 15.2.4.3, 15.2.5.3, 15.2.12 (Tablo 15.1) ve 15.9; Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTE 2019), Madde 4.1.11 ve 4.4.1; 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ve Uygulama Yönetmeliği. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; binanızla ilgili karar, yerinde incelemeye dayanan mühendislik değerlendirmesiyle verilmelidir.
Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?
Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.
