Özet: TBDY 2018’e göre dikdörtgen kolonların en küçük boyutu 300 mm, dairesel kolonların çapı 350 mm’dir. Boyuna donatı oranı %1 ile %4 arasında olmalı, φ14’ten ince boyuna donatı kullanılmamalıdır. Kolon uçlarındaki sarılma bölgelerinde etriye aralığı; en küçük kesit boyutunun 1/3’ünü, 150 mm’yi ve boyuna donatı çapının 6 katını (süneklik düzeyi sınırlı kolonlarda 8 katını) aşamaz. Bindirmeli ekler kolonun orta üçte birlik bölgesinde yapılır.
Bu yazıda betonarme kolonların boyutlandırılması ve donatılmasında uyulması gereken koşulları, TS 500 (2000) ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) hükümlerini yan yana koyarak, madde numaralarıyla özetliyoruz. TS 500 betonarme tasarımın genel kurallarını, TBDY 2018 ise deprem etkisi altındaki binalar için ek ve çoğu zaman daha sıkı koşulları tanımlar. Deprem bölgesinde yapılan bir binada iki belgenin de koşulları birlikte sağlanmalıdır; çakışan durumlarda elverişsiz (daha sıkı) olan esas alınır.
Bu yazı, TBDY 2018 ve TS 500’e göre betonarme eleman koşulları serimizin ilk bölümüdür. Serinin ikinci bölümü Kiriş Koşulları (TBDY 2018 ve TS 500) yazısı, üçüncü bölümü ise Perde Koşulları yazısıdır; dördüncü bölümü Döşeme Koşulları yazısıdır.
Kendi kolonunuzu kontrol edin: Kesit, donatı, etriye sıklaştırma, filiz boyu, güçlü kolon ve kesme kontrollerini yapan online kolon kontrol aracına yazının ilerisinden ulaşabilirsiniz. Sık sorulan soruların kısa cevapları için buraya bakın.
Kolon ve perde ayrımı
TBDY 2018’e göre perdeler, planda uzun kenarının kalınlığına oranı en az altı olan düşey taşıyıcı elemanlardır (Madde 7.6.1.2). Dolayısıyla bu oran altıdan küçük olan düşey elemanlar kolon olarak boyutlandırılır. TS 500’de ise betonarme duvar için bu oran en az 7,0’dır (Madde 12.2).
Süneklik düzeyi yüksek ve sınırlı kolon farkı
TBDY 2018, betonarme taşıyıcı sistemleri süneklik düzeyi yüksek, süneklik düzeyi sınırlı ve bu ikisinin birlikte kullanıldığı karma sistemler olarak ayırır (Madde 4.3.3). Kolon koşulları da buna göre değişir: süneklik düzeyi yüksek kolonlar için Madde 7.3, sınırlı kolonlar için Madde 7.7 geçerlidir. Sınırlı kolonlarda enkesit ve boyuna donatı koşulları aynıdır; farklar başlıca sarılma bölgesi etriye aralığında ve minimum enine donatı miktarındadır.
Hangi düzeyin kullanılabileceği binanın Deprem Tasarım Sınıfına (DTS) bağlıdır. Deprem etkilerinin tamamının süneklik düzeyi sınırlı betonarme çerçevelerle karşılandığı sistemler yalnızca DTS=3 ve DTS=4 olan binalarda kullanılabilir (Madde 4.3.4.3). DTS=1a, 2a, 3a ve 4a olarak sınıflandırılan binalarda ise süneklik düzeyi sınırlı taşıyıcı sistemler kullanılamaz (Madde 4.3.4.1). Deprem tehlikesinin yüksek olduğu bölgelerdeki binalarda bu nedenle genellikle süneklik düzeyi yüksek kolon koşulları esas alınır.
Malzeme koşulları
- TBDY 2018 kapsamındaki betonarme binalarda C25’ten düşük dayanımlı beton kullanılamaz (Madde 7.2.5.1).
- Deprem etkisini karşılayan elemanlarda B420C veya B500C nervürlü donatı çeliği kullanılır; belirli koşullarla S420 da kullanılabilir (Madde 7.2.5.3).
1. Enkesit koşulları
| Koşul | TS 500 | TBDY 2018 |
|---|---|---|
| Dikdörtgen kolon en küçük boyutu | 250 mm (I, T, L kesitlerde 200 mm; kutu kesitte et kalınlığı 120 mm) | 300 mm (7.3.1.1) |
| Dairesel kolon çapı | 300 mm | 350 mm (7.3.1.1) |
| Eksenel kuvvet sınırı | Nd ≤ 0,9 fcd Ac (7.4.1) | Ac ≥ Ndm / (0,40 fck) (7.3.1.2, sınırlı süneklik için 7.7.1) |
| Net beton örtüsü | Dış elemanlarda 25 mm, iç elemanlarda 20 mm | TS 500’e göre |
| Minimum dışmerkezlik | emin = 15 mm + 0,03 h (6.3.10) | — |
TBDY’deki Ndm, hareketli yük azaltma katsayıları da dikkate alınarak G + Q + E birleşiminden hesaplanan en büyük eksenel basınç kuvvetidir. Bu koşul, kolonların yüksek eksenel yük altında gevrek davranmasını önlemeyi amaçlar.
2. Boyuna donatı koşulları
| Koşul | TS 500 (7.4.1) | TBDY 2018 (7.3.2) |
|---|---|---|
| En az donatı oranı ρt | 0,01 (gerekli donatının en az 1,3 katı konursa 0,005’e kadar azaltılabilir) | 0,01 |
| En çok donatı oranı ρt | 0,04; bindirmeli ek bölgesinde 0,06 | 0,04; bindirmeli ek yapılan kesitlerde 0,06 |
| En küçük boyuna donatı çapı | φ14 | φ14 |
| Çubuk sayısı | Etriyeli kolonlarda her dış köşede en az bir çubuk; fretli kolonlarda en az 6 çubuk | Dairesel kolonlarda en az 6 çubuk |
TBDY 2018’de süneklik düzeyi sınırlı kolonlar için de aynı boyuna donatı koşulları geçerlidir (Madde 7.7.2). TS 500’deki 0,005’e kadar azaltma imkânı, deprem etkisini karşılayan kolonlarda TBDY’nin %1 alt sınırı nedeniyle kullanılamaz.
3. Bindirmeli ek ve bindirme (filiz) boyu
Kolon boyuna donatılarının bindirmeli eklerine ilişkin TBDY 2018 kuralları (Madde 7.3.3.1):
- Bindirmeli ekler, kolonun serbest yüksekliğinin orta üçte birlik bölgesinde yapılır. Bu nedenle kolonun alt ucunda, kat döşemesi hizasında bindirmeli ek yapılamaz.
- Bindirme boyu, TS 500’e göre hesaplanan kenetlenme boyu ℓb‘den küçük olamaz.
- Bindirme boyunca etriye aralığı, kolonun en küçük boyutunun 1/3’ünden ve 150 mm’den büyük olamaz.
- Yan yana boyuna donatılardaki manşonlu veya kaynaklı ekler arasındaki boyuna mesafe 600 mm’den az olamaz (Madde 7.3.3.3).
Nervürlü çubuklar için kenetlenme boyu TS 500 Madde 9.1.2’ye göre şöyle hesaplanır:
ℓb = 0,12 · (fyd / fctd) · φ ≥ 20φ
Kolonun düşey donatıları, TS 500’deki tanımla “Konum II” çubuklarıdır ve bu boy için 1,0 katsayısı kullanılır. Beton örtüsünün donatı çapından az olduğu ya da aynı sıradaki çubuklar arasındaki net aralığın 1,5φ’den küçük olduğu durumlarda bu boy 1,2 ile çarpılır. TS 500 Madde 9.2.7’ye göre, herhangi bir yük birleşiminde kolon boyuna donatısında çekme oluşuyorsa ve ek kolonun alt ucunda yapılıyorsa, bindirme boyu aynı kesitte donatının yarısı veya daha azı ekleniyorsa 1,25ℓb, daha fazlası ekleniyorsa 1,50ℓb alınır. TBDY ise ekin yerini orta bölge olarak sınırlar.
Sayısal örnek: C30 beton, B420C donatı, φ16 boyuna donatı.
fctk = 0,35·√30 = 1,92 MPa → fctd = 1,92 / 1,5 = 1,28 MPa
fyd = 420 / 1,15 = 365 MPa
ℓb = 0,12 · (365 / 1,28) · φ = 34,3φ → 34,3 × 16 ≈ 550 mm (20φ = 320 mm koşulu sağlanır)
En üst kat kolonlarında veya katlar arasında kolon kesitinin önemli ölçüde değiştiği durumlarda, alttaki kolonun boyuna donatısının kenetlenme boyu 1,5ℓb‘den ve 40φ’den kısa olamaz. Gerekirse kanca yapılır ve kancanın boyu en az 12φ olur (Madde 7.3.3.2).
4. Sarılma bölgesi (etriye sıklaştırma bölgesi)
Her kolonun alt ve üst uçlarında, deprem sırasında plastik şekil değiştirmelerin yoğunlaştığı bölgelerde özel sarılma bölgeleri oluşturulur (Madde 7.3.4.1).
Sarılma bölgesi uzunluğu, döşeme üst kotundan yukarı veya kolona bağlanan en yüksek kirişin alt yüzünden aşağı doğru ölçülür ve şu üç değerin en büyüğünden az olamaz:
- Kolon serbest yüksekliğinin 1/6’sı
- Kolon en büyük kesit boyutunun 1,5 katı
- 500 mm
Konsol kolonlarda sarılma bölgesi yalnızca alt uçta oluşturulur ve uzunluğu kolon büyük boyutunun iki katından az olamaz. Sarılma bölgesindeki enine donatı, temelin içinde de kolonun en küçük boyutundan az olmayan bir yükseklik boyunca devam ettirilir.
| Sarılma bölgesi koşulu | Süneklik düzeyi yüksek (7.3.4.1) | Süneklik düzeyi sınırlı (7.7.4.1) |
|---|---|---|
| En küçük enine donatı çapı | φ8 | φ8 |
| En büyük etriye aralığı | bmin/3, 150 mm ve 6φboyuna değerlerinin en küçüğü | bmin/3, 150 mm ve 8φboyuna,min değerlerinin en küçüğü |
| En küçük etriye aralığı | 50 mm | 50 mm |
| Etriye kolları / çirozlar arası yatay mesafe | ≤ 25φetriye | ≤ 25φetriye |
| Spiral adımı (dairesel kolon) | Göbek çapının 1/5’i ve 80 mm | Göbek çapının 1/5’i ve 80 mm |
| Minimum enine donatı alanı | Nd > 0,20 Ac fck ise Denk. 7.1 / 7.2; değilse bunların 2/3’ü | Denk. 7.1 / 7.2 değerlerinin yarısı |
Etriyeli kolonlarda Denk. (7.1), iki koşulun elverişsiz olanını ister. Burada bk kolonun çekirdek boyutu, Ack ise çekirdek alanıdır ve hesap her iki doğrultu için ayrı yapılır:
Ash ≥ 0,30 · s · bk · [(Ac/Ack) − 1] · (fck/fywk)
Ash ≥ 0,075 · s · bk · (fck/fywk)
Sayısal örnek: 400 × 600 mm kolon, serbest yükseklik 2,70 m, φ16 boyuna donatı, süneklik düzeyi yüksek.
Sarılma bölgesi uzunluğu = en büyük (2700/6 = 450; 1,5 × 600 = 900; 500) = 900 mm
Sarılma bölgesinde etriye aralığı = en küçük (400/3 = 133; 150; 6 × 16 = 96) = 96 mm. Bu örnekte sınırı boyuna donatı çapı belirliyor; uygulamada 90 mm seçilebilir.
Orta bölgede etriye aralığı = en küçük (400/2 = 200; 200) = 200 mm
Not: Bu sınırlar minimum koşullardır. Kesme hesabından (Madde 7.3.7, aşağıda 10. bölüm) daha sık etriye çıkarsa o değer kullanılır. Sargı donatısının betonun dayanım ve şekil değiştirme kapasitesine etkisini Sargılı ve Sargısız Mander Beton Modeli yazımızda, kesit davranışını ise Moment–Eğrilik Hesap Aracı ile inceleyebilirsiniz.
5. Kolon orta bölgesi
| Koşul | TS 500 (7.4.1) | TBDY 2018 (7.3.4.2) |
|---|---|---|
| En küçük enine donatı çapı | En büyük boyuna donatı çapının 1/3’ü | φ8 |
| En büyük etriye aralığı | 12φboyuna,min ve 200 mm | bmin/2 ve 200 mm |
| Tutulan çubuklar arası / etriye kolları arası mesafe | 300 mm | 25φetriye |
6. Özel deprem etriyesi ve çirozu
TBDY 2018’e göre kolonların tamamında, kolon-kiriş birleşim bölgelerinde, perde uç bölgelerinde ve kiriş sarılma bölgelerinde özel deprem etriyesi ve çirozu kullanılır (Madde 7.2.8):
- Etriyelerin her iki ucunda 135 derece kıvrımlı kanca bulunur. Kancanın iç büküm çapı en az 5φ, uç düz boyu en az 6φ ve 80 mm’dir.
- Çirozlarda bir uçta 90 derecelik kanca yapılabilir; bu durumda 135° ve 90° kancalı çirozlar yatayda ve düşeyde şaşırtmalı yerleştirilir.
- Etriyeler boyuna donatıyı dıştan kavrar ve kancaları aynı boyuna donatı etrafında kapanır. Enine donatıların boyuna donatıya kaynakla bağlanmasına izin verilmez (Madde 7.2.7.3).
7. Kolon-kiriş birleşim bölgesi
Kirişlerin kolona dört taraftan birleştiği ve her kiriş genişliğinin kolon genişliğinin 3/4’ünden az olmadığı birleşimler kuşatılmış, diğerleri kuşatılmamış birleşimdir (Madde 7.5.1). Birleşim bölgesi boyunca (Madde 7.5.2.3):
- Kuşatılmış birleşimde alttaki kolonun sarılma bölgesi enine donatısının en az %40’ı kullanılır; çap en az φ8, aralık en çok 150 mm.
- Kuşatılmamış birleşimde bu oran en az %60’tır; çap en az φ8, aralık en çok 100 mm.
8. Kısa kolonlar
Taşıyıcı sistem nedeniyle ya da dolgu duvarlarında bırakılan bant pencere gibi boşluklar nedeniyle kısa kolon oluşabilir. Kısa kolon oluşumu engellenemiyorsa enine donatıya esas kesme kuvveti Denk. (7.5) ile hesaplanır: uç momentleri Ma ≈ 1,4Mra ve Mü ≈ 1,4Mrü olarak alınır, ℓn ise kısa kolonun serbest boyudur. Bulunan kesme kuvveti Denk. (7.7)’deki üst sınırları da sağlamalıdır. Kısa kolonun tüm boyunca sarılma bölgesi enine donatı koşulları uygulanır. Dolgu duvarının kolona tamamen bitişik olduğu durumlarda enine donatı tüm kat yüksekliği boyunca devam ettirilir (Madde 7.3.8).
9. Güçlü kolon–zayıf kiriş koşulu
Deprem sırasında plastik mafsalların kolonlarda değil kirişlerde oluşması istenir. Kolonda oluşan mafsallar katın göçmesine (yumuşak kat mekanizması) yol açabilir. Bu nedenle TBDY 2018, yalnızca çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan sistemlerde her düğüm noktasında şu koşulu ister (Madde 7.3.5.1):
(Mra + Mrü) ≥ 1,2 (Mri + Mrj)
Düğüme birleşen kolonların taşıma gücü momentleri toplamı, kirişlerin kolon yüzündeki taşıma gücü momentleri toplamından en az %20 büyük olmalıdır.
- Koşul her deprem doğrultusunda ve depremin iki yönü için ayrı ayrı kontrol edilir. Kolon momentleri, deprem yönüyle uyumlu ve momenti en küçük yapan eksenel kuvvetle hesaplanır (Madde 7.3.5.2).
- Düğüme birleşen kolonların her ikisinde Nd ≤ 0,10 Ac fck ise koşulun sağlanması zorunlu değildir. Tek katlı binalarda ve kolonun üst kata devam etmediği düğümlerde bu kontrol yapılmaz (Madde 7.3.5.3).
- Bazı düğümlerde koşul sağlanamazsa, ilgili katta αi = Vis/Vik ≥ 0,70 koşuluyla buna izin verilebilir ve koşulu sağlayan kolonların iç kuvvetleri 1/αi oranında artırılır. Bu koşul da sağlanamazsa çerçeveler süneklik düzeyi sınırlı olarak değerlendirilir (Madde 7.3.6).
10. Kolonların kesme güvenliği
Kolonların kesmeden gevrek biçimde kırılmaması için enine donatı, kolonun eğilme kapasitesine karşı gelen kesme kuvvetine göre hesaplanır (kapasite tasarımı, Madde 7.3.7):
Ve = (Ma + Mü) / ℓn
- Ma ve Mü, kolonun alt ve üst uçlarındaki momentlerdir; güçlü kolon koşulunun sağlanıp sağlanmamasına göre Madde 7.3.7.2 veya 7.3.7.3’e göre hesaplanır. ℓn kolonun serbest yüksekliğidir.
- Ve, yük katsayılarıyla çarpılmış yüklerden hesaplanan Vd‘den küçük alınmaz. Ve ≤ Vr ve Ve ≤ 0,85 Aw √fck koşulları sağlanmalıdır; ikinci koşul sağlanamıyorsa kesit büyütülerek hesap tekrarlanır (Madde 7.3.7.5).
- Betonun kesme katkısı Vc TS 500’e göre alınır. Ancak sarılma bölgelerinde, depremden oluşan kesme kuvveti toplam kesme kuvvetinin yarısından büyükse ve aynı zamanda Nd ≤ 0,05 Ac fck ise Vc = 0 alınır (Madde 7.3.7.6).
Uygulamada sarılma bölgesindeki etriye aralığını çoğu zaman bu kesme hesabı belirler; bu nedenle bulunan aralık, 4. bölümdeki minimum koşullardan daha sık çıkabilir.
Kolon kontrol listesi (yeni bina projesi ve şantiye için)
- En küçük kesit boyutu ≥ 300 mm (dairesel: çap ≥ 350 mm) ve Ac ≥ Ndm/(0,40 fck)
- Beton ≥ C25, donatı B420C veya B500C
- Boyuna donatı oranı %1–%4, çap ≥ φ14, dairesel kolonda en az 6 çubuk
- Bindirmeli ekler orta üçte birlik bölgede, boyu ≥ ℓb, ek boyunca etriye aralığı ≤ bmin/3 ve 150 mm
- Sarılma bölgesi uzunluğu ≥ ℓn/6, 1,5hmax ve 500 mm
- Sarılma bölgesinde etriye aralığı ≤ bmin/3, 150 mm ve 6φ (sınırlı süneklikte 8φ); ≥ 50 mm
- Etriye kolları/çirozlar arası yatay mesafe ≤ 25φetriye
- Orta bölgede etriye aralığı ≤ bmin/2 ve 200 mm
- Tüm etriyelerde 135° kanca, uç düz boyu ≥ 6φ ve 80 mm
- Birleşim bölgesinde etriye devam ediyor (kuşatılmış ≤ 150 mm, kuşatılmamış ≤ 100 mm)
- Güçlü kolon–zayıf kiriş ve Ve kesme kontrolleri yapılmış
- Kısa kolon oluşturan bant pencere veya yarım dolgu duvar yok; varsa kısa kolon koşulları uygulanmış
11. Online kolon kontrol aracı
Aşağıdaki araçla bu yazıdaki koşulları kendi kolonunuz için kontrol edebilirsiniz. Sekmeler sırasıyla kesit ve donatı koşullarını, sarılma bölgesi etriye aralığını (TBDY Denk. 7.1/7.2 dahil), filiz (bindirme) boyunu, güçlü kolon–zayıf kiriş koşulunu ve kolon kesme güvenliğini hesaplar. Her sonucun yanında ilgili yönetmelik maddesi gösterilir.
Mevcut binalarda sık karşılaşılan eksikler
Önemli: Bu yazıdaki koşullar yeni bina tasarımı içindir. Mevcut binalar, yapıldıkları dönemin yönetmeliğine göre değil, TBDY 2018 Bölüm 15’e göre ve yerinde belirlenen beton dayanımı ile donatı bilgileri kullanılarak değerlendirilir. Bir kolonun bu koşulları sağlamaması, binanın tek başına yetersiz olduğu anlamına gelmez; ancak sargı yetersizliği gibi detaylar elemanın şekil değiştirme kapasitesini düşürerek değerlendirme sonucunu doğrudan etkiler.
Deprem performans analizi için incelediğimiz eski binalarda kolon detaylarında en sık şu eksiklerle karşılaşıyoruz:
- Kolon uçlarında sarılma bölgesi oluşturulmaması; etriye aralığının kolon boyunca 200–300 mm olması
- Etriye kancalarının 135 derece yerine 90 derece bükülmesi; deprem sırasında açılan bu kancalar sargı etkisini kaybettirir
- Bindirmeli eklerin kolonun orta bölgesi yerine kat döşemesi hizasında yapılması
- φ12 gibi ince boyuna donatılar ve düşük beton dayanımı
- Bant pencereler nedeniyle oluşan kısa kolonlar
Bu eksikler kolonun deprem sırasındaki şekil değiştirme kapasitesini önemli ölçüde azaltır. Mevcut binalarda donatı durumu, sıyırma ve donatı taramasıyla, beton dayanımı ise karot deneyleriyle yerinde tespit edilerek deprem performans analizinde dikkate alınır. Kolonlarda beton ayrışması (segregasyon) görülüyorsa Segregasyon Onarımı yazımıza bakabilirsiniz. Yetersiz kolonlar, mantolama gibi yöntemlerle güçlendirilebilir.
Binanızın kolonlarında bu eksikler olabilir mi? Mevcut binalarda kolon boyutlarını, donatıyı, etriye aralığını ve kanca detaylarını sıyırma ve donatı taramasıyla yerinde tespit ediyor, sonuçları TBDY 2018’e göre deprem performans analizinde değerlendiriyoruz. 0542 681 16 91 · WhatsApp’tan yazın
İlgili yazılar ve araçlar
Kolon koşulları hakkında sık sorulan sorular
Minimum kolon boyutu nedir?
TBDY 2018’e göre dikdörtgen kesitli kolonların en küçük boyutu 300 mm (30 cm), dairesel kolonların çapı 350 mm’dir (Madde 7.3.1.1). Ayrıca kesit alanı Ac ≥ Ndm/(0,40 fck) koşulunu sağlamalıdır. TS 500’deki 250 mm sınırı, deprem yönetmeliği kapsamındaki binalarda geçerli değildir.
25×25 kolon yönetmeliğe uygun mu?
Hayır. TBDY 2018 kapsamındaki yeni binalarda kolonun en küçük boyutu 30 cm’dir; 25×25 cm kolon kullanılamaz. Eski binalarda sık görülen 25×25 ve 25×30 kolonlar, mevcut binaların deprem performans analizinde ayrıca değerlendirilir.
Kolonda minimum donatı oranı nedir?
Kolonlarda boyuna donatı alanı brüt kesit alanının %1’inden az, %4’ünden fazla olamaz; bindirmeli ek yapılan kesitlerde üst sınır %6’dır (TBDY 7.3.2). Örneğin 30×50 cm bir kolonda en az 15 cm² boyuna donatı gerekir.
Kolon demiri en az kaç mm olmalı?
Kolon boyuna donatısında φ14’ten ince demir kullanılamaz (TBDY 7.3.2.1). Dikdörtgen kolonlarda her köşede en az bir çubuk, dairesel kolonlarda en az 6 çubuk bulunmalıdır.
Kolon etriyesi kaç mm olmalı?
Kolonlarda φ8’den ince enine donatı (etriye) kullanılamaz (TBDY 7.3.4). TS 500’e göre etriye çapı ayrıca en kalın boyuna donatı çapının üçte birinden az olamaz; örneğin φ26 boyuna donatıda en az φ10 etriye gerekir.
Kolon etriye aralığı kaç cm olmalı?
Kolon uçlarındaki sarılma (sıklaştırma) bölgesinde etriye aralığı; en küçük kesit boyutunun 1/3’ü, 150 mm ve boyuna donatı çapının 6 katından küçük olanı aşamaz (sınırlı süneklikte 8 katı) ve 50 mm’den az olamaz. Orta bölgede ise aralık en küçük kesit boyutunun yarısı ve 200 mm’yi aşamaz. Kesme hesabı daha sık aralık gerektirirse o değer kullanılır.
Etriye sıklaştırma bölgesi ne kadar olmalı?
Sarılma (sıklaştırma) bölgesi, kolonun alt ve üst uçlarında; kolon serbest yüksekliğinin 1/6’sı, kolonun en büyük kesit boyutunun 1,5 katı ve 500 mm değerlerinin en büyüğü kadar uzunlukta olmalıdır (TBDY 7.3.4.1). 2,70 m serbest yükseklikli 40×60 kolonda bu uzunluk 90 cm’dir.
Etriye kancası kaç derece olmalı?
Kolon etriyelerinin her iki ucunda 135 derece kıvrımlı kanca bulunmalıdır. Kancanın iç büküm çapı en az 5φ, uç düz boyu ise en az 6φ ve 80 mm’dir. Çirozlarda bir uçta 90 derece kanca yapılabilir; bu durumda çirozlar şaşırtmalı yerleştirilir (TBDY 7.2.8).
Kolon filiz boyu kaç cm olmalı?
Filiz (bindirme) boyu, TS 500’e göre hesaplanan kenetlenme boyu ℓb = 0,12 (fyd/fctd) φ ≥ 20φ değerinden az olamaz. C30 beton ve B420C donatıda bu değer yaklaşık 34φ’dir; φ16 için yaklaşık 55 cm, φ20 için yaklaşık 69 cm. Yazıdaki araçla kendi değerlerinizi hesaplayabilirsiniz.
Filiz boyu 40φ mı, 50φ mı olmalı?
Yönetmelikte genel bir “40φ” veya “50φ” kuralı yoktur; filiz boyu beton ve çelik sınıfına göre TS 500 formülüyle hesaplanır. 40φ koşulu, en üst kat kolonlarında ve kolon kesitinin katlar arasında önemli ölçüde değiştiği durumlarda kenetlenme boyu için aranır: bu durumda boy 1,5ℓb ve 40φ’den kısa olamaz (TBDY 7.3.3.2).
Kolon filizi nerede eklenmeli?
Kolon boyuna donatısının bindirmeli ekleri, kolon serbest yüksekliğinin orta üçte birlik bölgesinde yapılmalıdır. Kat döşemesi hizasında, kolonun alt ucunda ek yapılamaz. Ek boyunca etriye aralığı en küçük kesit boyutunun 1/3’ünü ve 150 mm’yi aşamaz (TBDY 7.3.3.1).
Kolonda en az hangi beton sınıfı kullanılır?
TBDY 2018 kapsamındaki tüm betonarme binalarda C25’ten düşük dayanımlı beton kullanılamaz (Madde 7.2.5.1). Donatı olarak B420C veya B500C nervürlü çelik kullanılır.
Kolon ile perde arasındaki fark nedir?
TBDY 2018’e göre planda uzun kenarının kalınlığına oranı en az 6 olan düşey taşıyıcı elemanlar perde, bu oranı 6’dan küçük olanlar kolon olarak tasarlanır (Madde 7.6.1.2). Örneğin 30×150 cm bir eleman perde, 30×120 cm bir eleman kolondur.
Kısa kolon nedir, neden tehlikelidir?
Bant pencere, yarım yükseklikte dolgu duvar veya yüksek kiriş gibi nedenlerle kolonun serbest boyunun kısalmasıyla oluşur. Kısa kolon depremde çok büyük kesme kuvveti çeker ve gevrek biçimde kırılabilir. Önlenemiyorsa kesme hesabı kısa boy üzerinden yapılır ve tüm boy boyunca sıklaştırılmış etriye kullanılır (TBDY 7.3.8).
Güçlü kolon–zayıf kiriş koşulu nedir?
Her düğüm noktasında kolonların taşıma gücü momentleri toplamı, kirişlerin taşıma gücü momentleri toplamından en az %20 büyük olmalıdır: (Mra + Mrü) ≥ 1,2 (Mri + Mrj) (TBDY 7.3.5). Amaç, deprem sırasında plastik mafsalların kolonlarda değil kirişlerde oluşmasıdır.
Kuşatılmış birleşim nedir?
Kirişlerin kolona dört taraftan birleştiği ve her kiriş genişliğinin kolon genişliğinin 3/4’ünden az olmadığı kolon-kiriş birleşimidir (TBDY 7.5.1). Kuşatılmış birleşimlerde birleşim bölgesinde sarılma bölgesi enine donatısının en az %40’ı, kuşatılmamış birleşimlerde en az %60’ı kullanılır.
Bu koşullar eski binalar için de geçerli mi?
Hayır. Bu koşullar yeni bina tasarımı içindir. Mevcut binalar TBDY 2018 Bölüm 15’e göre, yerinde belirlenen beton dayanımı ve donatı bilgileriyle deprem performans analizi yapılarak değerlendirilir.
Kolon detaylarınızı birlikte değerlendirelim
Yeni bir binanın statik projesini hazırlatıyor ya da mevcut binanızın deprem güvenliğini öğrenmek istiyorsanız, Antalya’da statik proje, deprem performans analizi ve güçlendirme projesi hizmetleri veriyoruz.
- Telefon / WhatsApp: 0542 681 16 91 · WhatsApp’tan yazın
- E-posta: info@hermesproje.com
Kaynaklar: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Madde 4.3.3, 4.3.4; Bölüm 7 – Madde 7.2.5, 7.2.7, 7.2.8, 7.3 (7.3.5–7.3.8 dahil), 7.5, 7.6.1.2, 7.7; Bölüm 15; TS 500 (Şubat 2000) Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları – Madde 6.3.10, 7.4.1, 9.1.2, 9.2.7, 12.2. Yazıdaki şekiller TBDY 2018 (Resmî Gazete, 18.03.2018, Sayı 30364 mükerrer) metninden alınmıştır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; proje hesabında yönetmeliklerin güncel ve tam metni esas alınmalıdır.
Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?
Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.
