Kiriş Koşulları (TBDY 2018 ve TS 500): Minimum Boyut, Donatı Oranı, Sarılma Bölgesi ve Etriye Aralığı

27Eki 2026 by Uğur Özmen Yorum yok
TBDY 2018 ve TS 500 kiriş koşulları: sarılma bölgesi ve etriye aralığı

Özet: TBDY 2018’e göre deprem yükü taşıyan (çerçeve) kirişlerin gövde genişliği en az 250 mm, yüksekliği en az 300 mm ve döşeme kalınlığının 3 katıdır. Mesnetteki çekme donatısı oranı 0,8 fctd/fyd‘den az, %2’den fazla olamaz; φ12’den ince boyuna donatı kullanılmaz. Kiriş uçlarında 2h uzunluğundaki sarılma bölgesinde etriye aralığı d/4, 8φ ve 150 mm’nin küçüğünü aşamaz; ilk etriye kolon yüzünden en fazla 50 mm uzağa konur.

Bu yazıda betonarme kirişlerin boyutlandırılması ve donatılmasında uyulması gereken koşulları, TS 500 (2000) ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) hükümlerini yan yana koyarak, madde numaralarıyla özetliyoruz. TS 500 betonarme kirişler için genel kuralları verir; TBDY 2018 ise deprem yüklerini taşıyan kirişler için ek ve çoğu zaman daha sıkı koşullar tanımlar. Deprem bölgesindeki bir binada iki belgenin koşulları birlikte sağlanmalıdır; çakışan durumlarda elverişsiz (daha sıkı) olan esas alınır.

Bu yazı, TBDY 2018 ve TS 500’e göre betonarme eleman koşulları serimizin ikinci bölümüdür. İlk bölüm için Kolon Koşulları (TBDY 2018 ve TS 500) yazımıza bakabilirsiniz. Serinin üçüncü bölümü Perde Koşulları (TBDY 2018 ve TS 500) yazısıdır; dördüncü bölümü ise Döşeme Koşulları yazısıdır.

Kendi kirişinizi kontrol edin: Kesit, boyuna donatı, sarılma bölgesi etriyesi, kenetlenme–bindirme ve kesme (Ve) kontrollerini yapan online kiriş kontrol aracına yazının ilerisinden ulaşabilirsiniz. Sık sorulan soruların kısa cevapları için buraya bakın.

Kiriş mi, kolon mu? Eksenel kuvvet sınırı

Bir elemanın kiriş olarak boyutlandırılabilmesi için tasarım eksenel basınç kuvvetinin küçük olması gerekir. TBDY 2018’e göre kiriş olarak donatılacak elemanlarda Nd ≤ 0,10 Ac fck koşulu sağlanmalıdır; aksi halde eleman kolon koşullarına (Madde 7.3) göre boyutlandırılır ve donatılır (Madde 7.4.1.2). TS 500’de de aynı sınır kullanılır. Eğik kirişler, çatı makasları veya yatay kuvvetin bir kısmını eksenel olarak aktaran bağ elemanları tasarlanırken bu kontrol atlanmamalıdır.

Süneklik düzeyi yüksek ve sınırlı kiriş farkı

TBDY 2018, taşıyıcı sistemleri süneklik düzeyi yüksek, süneklik düzeyi sınırlı ve karma olarak ayırır (Madde 4.3.3). Süneklik düzeyi yüksek kirişler için Madde 7.4, sınırlı kirişler için Madde 7.8 uygulanır. Sınırlı kirişlerde enkesit, boyuna donatı ve donatı düzenleme koşulları aynıdır; temel fark sarılma bölgesi etriye aralığında ve kesme kuvvetinin hesabındadır.

Hangi düzeyin kullanılabileceği binanın Deprem Tasarım Sınıfına (DTS) ve yüksekliğine bağlıdır. Deprem tehlikesi yüksek bölgelerde (DTS = 1, 1a, 2, 2a) çoğu bina süneklik düzeyi yüksek olarak tasarlanır. Bu yazıdaki koşullar, aksi belirtilmedikçe süneklik düzeyi yüksek kirişler içindir.

Malzeme koşulları

TBDY 2018 kapsamındaki betonarme binalarda C25’ten düşük beton kullanılamaz; donatı olarak B420C veya B500C nervürlü çelik kullanılır (Madde 7.2.5). Etriye ve çirozlar da aynı sınıf çelikten yapılır.

1. Kiriş enkesit koşulları: minimum kiriş boyutu

Minimum kiriş boyutları TS 500 ve TBDY 2018’de farklı tanımlanır. Deprem yükü taşıyan çerçeve kirişlerinde TBDY sınırları esas alınır.

Koşul TS 500 TBDY 2018 (süneklik düzeyi yüksek)
Gövde genişliği bw ≥ 200 mm ≥ 250 mm (7.4.1.1a)
Gövde genişliği üst sınırı bw ≤ h + kolon genişliği bw ≤ h + kirişe dik kolon/perde genişliği (7.4.1.1a)
Kiriş yüksekliği h ≥ 300 mm ve ≥ 3hf ≥ 300 mm ve ≥ 3hf (7.4.1.1b)
Yükseklik üst sınırı — h ≤ 3,5 bw (7.4.1.1b)
Eksenel kuvvet Nd ≤ 0,10 fck Ac Nd ≤ 0,10 Ac fck (7.4.1.2)

Burada hf döşeme kalınlığıdır. Örneğin 14 cm döşemede kiriş yüksekliği en az 42 cm, 12 cm döşemede en az 36 cm olmalıdır. 25 cm genişliğindeki bir kirişin yüksekliği 87,5 cm’yi, 30 cm genişliğindeki bir kirişin yüksekliği 105 cm’yi geçemez.

Yassı (gizli) kirişler: Yüksekliği döşeme kalınlığının 3 katından veya 300 mm’den az olan elemanlar, çözümlemede döşeme ile birlikte modellenir ve kiriş gibi donatılır, ancak çerçeve kirişi olarak kabul edilmez (TBDY 7.4.1.1b). Yani yassı kirişlerle kurulan bir sistemde deprem yükleri kolon–kiriş çerçevesiyle taşınmış sayılmaz; yatay yükler perdelerle karşılanmalıdır.

Bu sınırlamalar; kolonlara mafsallı bağlanan kirişler, bağ kirişli perdelerin bağ kirişleri ve çerçeve kirişlerine düğüm noktası dışında saplanan ikincil kirişler için zorunlu değildir (Madde 7.4.1.1d).

TBDY Bölüm 17’deki basitleştirilmiş tasarım kurallarıyla tasarlanan düzenli küçük binalarda ise en küçük kiriş kesiti 300×500 mm‘dir. Bu binalarda kiriş yüksekliği açıklığın 1/11’inden (perde-çerçeve sistemlerde 1/12’sinden) az, serbest açıklığın 1/4’ünden fazla olamaz (Madde 17.4.1.2).

TS 500’e göre kirişlerde net beton örtüsü dış elemanlarda en az 25 mm, iç elemanlarda en az 20 mm’dir. Donatı çubukları arasındaki net aralık 20 mm’den, donatı çapından ve en büyük agrega boyutunun 4/3’ünden az olamaz (Madde 7.3).

2. Boyuna donatı koşulları: minimum ve maksimum donatı oranı

Koşul Sınır Madde
Çekme donatısı en küçük oranı ρ ≥ 0,8 fctd/fyd TBDY 7.4.2.1, TS 500 7.3
Çekme donatısı en büyük oranı ρ ≤ %2 ve ρ − ρ’ ≤ 0,85ρb TBDY 7.4.2.4, TS 500 7.3
En küçük donatı çapı φ12 TBDY 7.4.2.2
Sürekli donatı Altta ve üstte en az 2 çubuk açıklık boyunca sürekli TBDY 7.4.2.2
Mesnet alt donatısı (DTS 1, 1a, 2, 2a) ≥ mesnet üst donatısının %50’si TBDY 7.4.2.3
Mesnet alt donatısı (diğer DTS) ≥ mesnet üst donatısının %30’u TBDY 7.4.2.3
Açıklık donatısının mesnede uzatılan kısmı En az 1/3’ü TS 500 7.3

Donatı oranı ρ = As/(bw d) olarak hesaplanır; d faydalı yüksekliktir. Örneğin 30×60 cm, C30 beton ve B420C donatılı bir kirişte fctd = 1,28 MPa ve fyd = 365 MPa olduğundan ρmin = %0,28 bulunur. d = 560 mm için en az çekme donatısı yaklaşık 470 mm²‘dir; bu da 3φ16 (603 mm²) ile karşılanır. Aynı kirişte dengeli donatı oranı ρb ≈ %2,37 olduğundan, uygulamada genellikle %2 sınırı belirleyicidir.

Mesnet alt donatısı koşulu, deprem sırasında kiriş ucunda momentin yön değiştirmesi nedeniyle konur: deprem bir yönde etkidiğinde mesnet üstü, diğer yönde ise mesnet altı çekmeye çalışır. Bu nedenle deprem bölgesindeki kirişlerde mesnetteki alt donatı, üst donatının en az yarısı kadar olmalıdır.

3. Gövde donatısı

Yüksek kirişlerde, gövdede oluşabilecek çatlakları sınırlamak için kiriş yüksekliği boyunca iki yüze boyuna gövde donatısı konur:

  • TBDY 2018: Kiriş yüksekliği serbest açıklığın 1/4’ünden fazlaysa, toplam gövde donatısı mesnet kesitlerindeki üst ve alt donatı toplamlarının büyüğünün en az %30’u olmalıdır. Çap ≥ φ12, aralık ≤ 300 mm. Yükseklik boyunca 600 mm’yi, kiriş ekseni boyunca 400 mm’yi geçmeyen aralıklarla yatay çirozlar konur (Madde 7.4.1.1c).
  • TS 500: Gövde yüksekliği 600 mm’yi aşan kirişlerde iki yüze toplam Asl ≥ 0,001 bw d gövde donatısı konur; çap ≥ φ10, aralık ≤ 300 mm (Madde 7.3).

Gövde donatıları da boyuna donatılar gibi kolona kenetlenir (TBDY 7.4.3.1 b ve c).

4. Boyuna donatının düzenlenmesi ve kenetlenme

TBDY 2018 Madde 7.4.3.1’e göre:

  • Mesnetteki üst donatının en az 1/4’ü kiriş boyunca sürekli devam ettirilir.
  • Kenar kolonlara birleşen kirişlerin donatıları, kolonun karşı yüzüne kadar uzatılıp 90° kancayla bükülür. Kancanın yatay kısmı a ≥ 0,4ℓb, düşey kısmı b ≥ 12φ ve toplam a + b ≥ ℓb olmalıdır.
  • İç kolonlarda kirişin alt donatısı komşu açıklığa en az maks(ℓb; 50φ) kadar uzatılır.
TBDY 2018 Şekil 7.7 kiriş boyuna donatısının yerleştirilmesi ve kolona kenetlenmesi
TBDY 2018 Şekil 7.7: Kiriş boyuna donatısının kenar ve iç kolonlarda kenetlenmesi.

Kenetlenme boyu TS 500’e göre ℓb = 0,12 (fyd/fctd) φ ≥ 20φ formülüyle hesaplanır (Madde 9.1.2). Betonlama sırasında kesitin üst yarısında ve serbest üst yüzeye 300 mm’den yakın olan yatay çubuklarda (Konum I; tipik olarak kiriş üst donatısı) bu değer 1,4 ile, beton örtüsü φ’den küçük veya net aralık 1,5φ’den küçükse ayrıca 1,2 ile çarpılır. C30 beton ve B420C donatıda:

  • φ16 alt donatı: ℓb ≈ 34φ ≈ 550 mm
  • φ16 üst donatı: ℓb ≈ 1,4 × 550 ≈ 770 mm
  • φ16 alt donatının komşu açıklığa uzatılması: maks(550; 50 × 16 = 800) = 800 mm

5. Bindirmeli ekler

Kiriş boyuna donatılarında bindirmeli ek boyu TS 500’e göre ℓ0 = (1 + 0,5r) ℓb olarak alınır; r aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranıdır (Madde 9.2.5). Donatının yarısı aynı kesitte ekleniyorsa (r = 0,5) φ16 alt donatı için ℓ0 ≈ 1,25 × 550 ≈ 690 mm olur.

TBDY 2018 Madde 7.4.3.2’ye göre bindirmeli ekler:

  • Kiriş uçlarındaki sarılma bölgelerinde, kolon-kiriş birleşim bölgesinde ve açıklık ortası alt donatıda yapılamaz.
  • Ek boyunca etriye aralığı h/4 ve 100 mm‘den büyük olamaz.
  • Manşonlu ekler veya bindirmeli kaynak ekleri bir kesitte ancak birer donatı atlanarak uygulanır; komşu iki ekin merkezleri arasındaki boyuna mesafe en az 600 mm’dir.
  • Üst montaj donatısının, açıklıkta sarılma bölgeleri dışında kalan eklerinde özel deprem etriyesi gerekmez.

6. Sarılma bölgesi ve etriye aralığı

Deprem sırasında plastik mafsallar kiriş uçlarında oluşur. Bu bölgedeki betonu sarmak ve boyuna donatının burkulmasını önlemek için kiriş uçlarında sık etriye kullanılır. TBDY 2018 Madde 7.4.4’e göre:

  • Sarılma bölgesi, kolon yüzünden itibaren kiriş açıklığına doğru 2h uzunluğundaki bölgedir (her iki uçta).
  • Sarılma bölgesinde etriye çapı en az φ8‘dir.
  • İlk etriye kolon yüzünden en fazla 50 mm uzağa konur.
  • Etriye aralığı d/4, 8φboyuna ve 150 mm‘nin en küçüğünü aşamaz.
  • Etriye kolları arasındaki yatay mesafe 350 mm‘yi geçemez.
  • Sarılma bölgesindeki etriyeler, kancaları 135° bükülmüş özel deprem etriyesi olarak yapılır.
TBDY 2018 Şekil 7.8 kiriş sarılma bölgesi ve etriye aralığı koşulları
TBDY 2018 Şekil 7.8: Kiriş sarılma bölgesi (2h) ve etriye aralığı koşulları.

d/4 mü, h/4 mü? TBDY 2018 metninde sarılma bölgesindeki sınır d/4 (faydalı yüksekliğin dörtte biri) olarak verilirken Şekil 7.8’de hk/4 gösterilmektedir. Yönetmelik metni esas alındığından tasarımda d/4 kullanılmalıdır; fark, pas payı kadar olduğu için genellikle birkaç milimetredir.

Örnek: 30×60 cm kirişte d = 560 mm ve en ince boyuna donatı φ16 ise: d/4 = 140 mm, 8φ = 128 mm, 150 mm → sınır 128 mm. Uygulamada sarılma bölgesinde φ8/125 mm, sarılma bölgesi uzunluğu 2h = 1200 mm olur.

Süneklik düzeyi sınırlı kirişlerde (Madde 7.8) sarılma bölgesi yine 2h’dir; etriye aralığı ise h/4, 8φ ve 200 mm‘nin küçüğünü aşamaz.

Orta bölgede (sarılma bölgeleri arası) TS 500 Madde 8.1.6 geçerlidir: etriye aralığı d/2’yi, kesme kuvveti Vd > 3Vcr ise d/4’ü geçemez. Ayrıca minimum etriye koşulu Asw/s ≥ 0,3 (fctd/fywd) bw sağlanmalıdır. Uygulamada orta bölgede etriye aralığı ayrıca 200 mm ile sınırlandırılır; yazıdaki kontrol aracı da bu sınırı kullanır. Kesme hesabı daha sık aralık gerektiriyorsa o aralık kullanılır.

7. Kirişlerde kesme güvenliği: Ve hesabı

Deprem sırasında kirişin kesmeden gevrek biçimde kırılmasını önlemek için kesme donatısı, kirişin eğilme kapasitesine ulaştığı durumdaki kesme kuvvetine göre hesaplanır. TBDY 2018 Madde 7.4.5’e göre tasarım kesme kuvveti:

Ve = Vdy ± (Mpi + Mpj) / ℓn

  • Vdy: kirişin düşey yüklerden (G + Q) oluşan basit kiriş kesme kuvveti
  • Mpi, Mpj: kiriş uçlarındaki pekleşmeli moment kapasiteleri; yaklaşık olarak Mp ≈ 1,4 Mr
  • ℓn: kirişin serbest açıklığı
TBDY 2018 Şekil 7.9 kiriş tasarım kesme kuvveti Ve hesabı
TBDY 2018 Şekil 7.9: Kiriş kesme kuvveti Ve‘nin uç momentlerinden hesaplanması.

Bu yolla bulunan Ve, dayanım fazlalığı katsayısı D ile artırılmış deprem etkileri ve düşey yüklerden hesaplanan kesme kuvvetinden büyük olmak zorunda değildir. Ayrıca:

  • Ve ≤ 0,85 bw d √fck olmalıdır; aksi halde kesit büyütülür.
  • Sarılma bölgesinde, depremden oluşan kesme kuvveti toplam kesmenin yarısından büyükse betonun kesme katkısı Vc = 0 alınır.
  • Pilye (eğik donatı) kesme dayanımına katkı olarak hesaba katılmaz.

Örnek: Uç moment kapasiteleri Mri = 180 kNm ve Mrj = 150 kNm, serbest açıklık 5,0 m ve Vdy = 90 kN olsun. Ve = 90 + 1,4 × (180 + 150) / 5,0 = 182,4 kN. 30×60 cm, C30 kirişte Vc = 0 alınırsa 2 kollu φ8 etriye ile gerekli aralık s = Asw fywd d / Ve ≈ 113 mm, yani φ8/110 mm bulunur. Bu değer konstrüktif sınırdan (125 mm) küçük olduğu için sarılma bölgesinde φ8/110 kullanılır.

Süneklik düzeyi sınırlı kirişlerde kesme kuvveti, D katsayısıyla artırılmış deprem etkileri ve düşey yüklerden hesaplanır (Madde 7.8.5).

8. Kiriş kontrol listesi

Süneklik düzeyi yüksek çerçeve kirişi için özet kontrol listesi:

  • Nd ≤ 0,10 Ac fck (aksi halde kolon gibi boyutlandır)
  • bw ≥ 250 mm ve bw ≤ h + kolon genişliği
  • h ≥ 300 mm, h ≥ 3hf ve h ≤ 3,5 bw
  • Beton ≥ C25, donatı B420C veya B500C
  • ρ ≥ 0,8 fctd/fyd, ρ ≤ %2, boyuna donatı ≥ φ12
  • Alt ve üstte en az 2’şer sürekli çubuk; mesnet üst donatısının ≥ 1/4’ü sürekli
  • Mesnet alt donatısı ≥ üst donatının %50’si (DTS 1, 1a, 2, 2a)
  • h > ℓn/4 ise gövde donatısı ve çirozlar
  • Kenar kolonda 90° kanca (a ≥ 0,4ℓb, b ≥ 12φ, a + b ≥ ℓb); iç kolonda alt donatı ≥ maks(ℓb; 50φ) uzatılmış
  • Sarılma bölgesi ve birleşim bölgesinde bindirmeli ek yok; ek boyunca etriye ≤ h/4 ve 100 mm
  • Sarılma bölgesi 2h; etriye ≥ φ8, aralık ≤ d/4, 8φ, 150 mm; ilk etriye ≤ 50 mm
  • Tüm sarılma etriyeleri 135° kancalı; etriye kolları arası ≤ 350 mm
  • Ve hesabı yapılmış ve Ve ≤ 0,85 bw d √fck

9. Online kiriş kontrol aracı

Aşağıdaki araçla bu yazıdaki koşulları kendi kirişiniz için kontrol edebilirsiniz. Sekmeler sırasıyla kesit ve boyuna donatı koşullarını, sarılma bölgesi etriye aralığını, kenetlenme ve bindirme boylarını ve Ve kesme hesabını yapar. Her sonucun yanında ilgili yönetmelik maddesi gösterilir. Yük değerlerinden donatı ve etriye tasarımı yapmak ve PDF rapor almak için Kiriş Betonarme Hesap Aracı‘nı kullanabilirsiniz.

Mevcut binalarda sık karşılaşılan kiriş eksikleri

Önemli: Bu yazıdaki koşullar yeni bina tasarımı içindir. Mevcut binalar, yapıldıkları dönemin yönetmeliğine göre değil, TBDY 2018 Bölüm 15’e göre ve yerinde belirlenen beton dayanımı ile donatı bilgileri kullanılarak değerlendirilir. Bir kirişin bu koşulları sağlamaması binanın tek başına yetersiz olduğu anlamına gelmez; ancak sargı ve kenetlenme eksikleri elemanın şekil değiştirme kapasitesini düşürerek değerlendirme sonucunu doğrudan etkiler.

Deprem performans analizi için incelediğimiz eski binalarda kiriş detaylarında en sık şu eksiklerle karşılaşıyoruz:

  • Kiriş uçlarında sarılma bölgesi oluşturulmaması; etriyelerin kiriş boyunca 200–250 mm aralıkla konması
  • Etriye kancalarının 135° yerine 90° bükülmesi
  • Mesnetlerde alt donatının çok az olması veya kolona yeterince kenetlenmemesi
  • Kesme dayanımının pilyelerle sağlanmaya çalışılması; düşük etriye oranı
  • Deprem yükü taşıması beklenen yerlerde yassı (gizli) kiriş kullanılması
  • Düşük beton dayanımı ve düz (nervürsüz) donatı

Mevcut binalarda donatı durumu sıyırma ve donatı taramasıyla, beton dayanımı ise karot deneyleriyle yerinde tespit edilerek deprem performans analizinde dikkate alınır. Karot sonuçları tek başına binanın durumu hakkında yalnızca fikir verir; karar, tüm taşıyıcı sistemin analiziyle verilir. Binanız için resmi bir değerlendirme gerekiyorsa iki yol vardır: TBDY 2018’e göre deprem performans raporu veya 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti. Yetersiz elemanlar güçlendirme projesiyle iyileştirilebilir.

Binanızın kirişlerinde bu eksikler olabilir mi? Mevcut binalarda kiriş ve kolon boyutlarını, donatıyı, etriye aralığını ve kanca detaylarını yerinde tespit ediyor, sonuçları TBDY 2018’e göre deprem performans analizinde değerlendiriyoruz. 0542 681 16 91 · WhatsApp’tan yazın

İlgili yazılar ve araçlar

Kiriş koşulları hakkında sık sorulan sorular

Minimum kiriş boyutu nedir?

TBDY 2018’e göre deprem yükü taşıyan çerçeve kirişlerinde gövde genişliği en az 250 mm, kiriş yüksekliği en az 300 mm ve döşeme kalınlığının 3 katıdır (Madde 7.4.1.1). TS 500’de gövde genişliği alt sınırı 200 mm’dir. Bölüm 17’deki basitleştirilmiş kurallarla tasarlanan küçük binalarda en küçük kiriş kesiti 300×500 mm’dir.

25×50 kiriş yönetmeliğe uygun mu?

Genel olarak evet: 25 cm genişlik TBDY 2018’in 250 mm alt sınırını, 50 cm yükseklik de 300 mm ve 3hf koşulunu (16 cm’ye kadar döşemede) sağlar. Ancak kesitin yeterliliği donatı oranı, kesme ve sehim hesaplarıyla belirlenir. TBDY Bölüm 17’nin basitleştirilmiş kuralları kullanılıyorsa en küçük kesit 30×50 cm olduğu için 25×50 kullanılamaz.

Kiriş yüksekliği döşeme kalınlığına göre nasıl belirlenir?

Kiriş yüksekliği döşeme kalınlığının en az 3 katı ve en az 300 mm olmalıdır (TBDY 7.4.1.1b, TS 500). 12 cm döşemede en az 36 cm, 14 cm döşemede en az 42 cm, 15 cm döşemede en az 45 cm kiriş yüksekliği gerekir. Ayrıca kiriş yüksekliği gövde genişliğinin 3,5 katını geçemez.

Yassı (gizli) kiriş kullanılabilir mi?

Kullanılabilir, ancak yüksekliği döşeme kalınlığının 3 katından veya 300 mm’den az olan kirişler çerçeve kirişi sayılmaz. Bu elemanlar döşemeyle birlikte modellenir ve kiriş gibi donatılır; deprem yükleri ise perdeler gibi başka elemanlarla taşınmalıdır (TBDY 7.4.1.1b).

Kirişte minimum donatı oranı nedir?

Çekme donatısı oranı ρ ≥ 0,8 fctd/fyd olmalıdır (TBDY Denk. 7.8). C25 beton ve B420C donatıda bu değer yaklaşık %0,26, C30’da %0,28, C35’te %0,30’dur. 30×60 cm, C30 bir kirişte en az yaklaşık 470 mm² çekme donatısı gerekir.

Kirişte maksimum donatı oranı kaçtır?

Çekme donatısı oranı %2’yi geçemez; ayrıca çekme ve basınç donatısı oranları farkı dengeli donatı oranının %85’ini aşamaz: ρ − ρ’ ≤ 0,85ρb (TBDY 7.4.2.4, TS 500 7.3).

Kirişte en ince hangi donatı kullanılır?

TBDY 2018’e göre kiriş boyuna donatısının çapı 12 mm’den küçük olamaz. Kirişin altında ve üstünde en az ikişer çubuk açıklık boyunca sürekli devam etmelidir (Madde 7.4.2.2). Sarılma bölgesinde etriye çapı en az φ8’dir.

Kiriş sarılma bölgesi ne kadar olmalı?

Sarılma bölgesi, kiriş uçlarında kolon yüzünden itibaren kiriş yüksekliğinin iki katı (2h) uzunluğundaki bölgedir. 50 cm yüksekliğindeki bir kirişte 100 cm, 60 cm yüksekliğindekinde 120 cm’dir (TBDY 7.4.4).

Kiriş etriye aralığı kaç cm olmalı?

Süneklik düzeyi yüksek kirişlerin sarılma bölgesinde etriye aralığı d/4, boyuna donatı çapının 8 katı ve 150 mm’nin en küçüğünü aşamaz; ilk etriye kolon yüzünden en fazla 50 mm uzağa konur. Süneklik düzeyi sınırlı kirişlerde sınır h/4, 8φ ve 200 mm’dir. Orta bölgede aralık d/2’yi geçemez. 30×60 cm, φ16 donatılı bir kirişte sarılma bölgesi için tipik sonuç φ8/12,5 cm’dir.

Mesnette alt donatı ne kadar olmalı?

DTS 1, 1a, 2 ve 2a olan binalarda kiriş mesnetlerindeki alt donatı, aynı mesnetteki üst donatının en az %50’si; diğer binalarda en az %30’u olmalıdır (TBDY 7.4.2.3). Bunun nedeni deprem sırasında kiriş ucundaki momentin yön değiştirmesidir.

Kiriş donatısı kolona ne kadar kenetlenmeli?

Kenar kolonlarda kiriş donatısı kolonun karşı yüzüne kadar uzatılıp 90° bükülür; yatay kısım ≥ 0,4ℓb, düşey kısım ≥ 12φ ve toplam ≥ ℓb olmalıdır. İç kolonlarda alt donatı komşu açıklığa en az maks(ℓb; 50φ) kadar uzatılır (TBDY 7.4.3.1). C30–B420C’de φ16 için ℓb ≈ 55 cm’dir.

Kiriş donatısı nerede eklenir, bindirme boyu ne kadar?

Bindirmeli ekler kiriş uçlarındaki sarılma bölgelerinde, birleşim bölgesinde ve açıklık ortası alt donatıda yapılamaz; ek boyunca etriye aralığı h/4 ve 100 mm’yi geçemez (TBDY 7.4.3.2). Bindirme boyu ℓ0 = (1 + 0,5r) ℓb‘dir; donatının yarısı aynı kesitte ekleniyorsa C30–B420C’de φ16 için yaklaşık 69 cm bulunur.

Kirişlerde gövde donatısı ne zaman gerekir?

TBDY 2018’e göre kiriş yüksekliği serbest açıklığın 1/4’ünden büyükse gövdenin iki yüzüne, mesnet donatısının %30’u kadar, φ12’den ince olmayan ve 300 mm’den seyrek olmayan gövde donatısı konur. TS 500’de ise gövde yüksekliği 600 mm’yi aşan kirişlerde 0,001 bw d gövde donatısı gerekir.

Kirişte Ve kesme kuvveti nasıl hesaplanır?

Ve = Vdy ± (Mpi + Mpj)/ℓn formülüyle hesaplanır; Mp ≈ 1,4 Mr alınabilir. Ve, 0,85 bw d √fck‘yı aşamaz. Deprem kesmesi toplamın yarısından büyükse sarılma bölgesinde beton katkısı sıfır alınır (TBDY 7.4.5). Yazıdaki araçla kendi değerlerinizi hesaplayabilirsiniz.

Bu koşullar eski binalar için de geçerli mi?

Hayır. Bu koşullar yeni bina tasarımı içindir. Mevcut binalar TBDY 2018 Bölüm 15’e göre, yerinde belirlenen beton dayanımı ve donatı bilgileriyle deprem performans analizi yapılarak değerlendirilir. Resmi değerlendirme için TBDY 2018 performans raporu veya 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti yapılır.

Kiriş detaylarınızı birlikte değerlendirelim

Yeni bir binanın statik projesini hazırlatıyor ya da mevcut binanızın deprem güvenliğini öğrenmek istiyorsanız, Antalya’da statik proje, deprem performans analizi ve güçlendirme projesi hizmetleri veriyoruz.

Kaynaklar: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Madde 4.3.3; Bölüm 7 – Madde 7.2.5, 7.4 (7.4.1–7.4.5), 7.8; Madde 17.4.1.2; Bölüm 15; TS 500 (Şubat 2000) Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları – Madde 7.3, 8.1.5, 8.1.6, 9.1.2, 9.2.5. Yazıdaki şekiller TBDY 2018 (Resmî Gazete, 18.03.2018, Sayı 30364 mükerrer) metninden alınmıştır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; proje hesabında yönetmeliklerin güncel ve tam metni esas alınmalıdır.

Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?

Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.

Hemen Arayın

Statik proje hakkında bilgi →

Yazar hakkında

Uğur Özmen

Yüksek İnşaat Mühendisi, Hermes Proje. Betonarme ve çelik yapıların statik projelendirilmesi, mevcut yapıların deprem performans analizi ve güçlendirme projeleri üzerine çalışmaktadır.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Hemen Ara WhatsApp