Özet: Fabrika, depo ve sanayi yapıları için deprem raporu en çok banka kredisi, satın alma veya kiralama, işyeri ruhsatı, sigorta ve kurumsal müşteri denetimleri ile çatıya güneş paneli, vinç veya ara kat eklenmesi sırasında istenir. Sanayi yapıları TBDY 2018’de BKS = 3 sınıfındadır; yanıcı, patlayıcı veya zehirli madde depolanan binalar ise BKS = 1 olarak daha sıkı değerlendirilir. Depolarda raf ve stok yükünün deprem kütlesine katılım katsayısı 0,80’dir (konutlarda 0,30). Prefabrik tesislerde kiriş–kolon pim bağlantıları, çelik tesislerde birleşimler ve çaprazlar raporun odağıdır. Aşağıdaki araç, tesisiniz için uygun raporu ve saha çalışmasının kapsamını gösterir.
Tesisiniz için hangi rapor? Kontrol aracı
Taşıyıcı sistemi, kullanımı, raporun neden gerektiğini ve tesisin birkaç bilgisini seçin. Sonuç; önerilen rapor türünü, yönetmelikteki hedefi ve alınacak örnek sayısını gösterir. Seçimleriniz tarayıcınızda saklanır.
Fabrika ve depolar için deprem raporu ne zaman istenir?
| Durum | Kim ister? | Hangi rapor? |
|---|---|---|
| Banka kredisi, ekspertiz, satın alma, kiralama | Banka, değerleme şirketi, alıcı veya kiracı | TBDY 2018 deprem performans raporu; gerekiyorsa güçlendirme önerisi ve yaklaşık maliyeti |
| İşyeri ruhsatı ve kurum talepleri | Belediye, OSB yönetimi veya ilgili kurum | Kurumun yazısında belirttiği formatta deprem dayanıklılık raporu |
| Sigorta ve müşteri denetimleri | Sigorta şirketi, yabancı ortak, kurumsal müşteri | Performans raporu; prefabrik ve eski tesislerde öncelikli |
| Ek yük: GES, vinç, ara kat, yüksek raf | Belediye, GES firması, yatırımcı | Mevcut yapının yeni yüklerle değerlendirilmesi ve gerekiyorsa takviye projesi |
| İş sağlığı ve güvenliği | İşveren (6331 sayılı Kanun), İSG uzmanı | Bina sağlamlığı ve döşeme taşıma kapasitesinin belgelenmesi |
| Kentsel dönüşüm | Malik | 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti |
İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (RG 17.07.2013/28710) Ek-1’e göre işyeri binaları ve sonradan yapılan ekler, yapılan işin niteliğine uygun ve yeterli sağlamlıkta olmalıdır; taban ve asma kat döşemeleri de üzerine konulacak makine, malzeme ve çalışanların yüküne dayanmalıdır. İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği deprem dahil acil durum risklerini değerlendirmekle yükümlüdür. Ruhsat sürecindeki rapor talepleri için İşyeri Ruhsatı İçin Deprem Dayanıklılık Raporu sayfamıza bakabilirsiniz.
İki yol: TBDY performans raporu mu, riskli yapı tespiti mi?
TBDY 2018 deprem performans raporu, tesisin bugünkü haliyle yönetmelikteki hedefi sağlayıp sağlamadığını, hangi elemanların ve bağlantıların yetersiz olduğunu ve nasıl güçlendirilebileceğini gösterir. Kredi, satın alma, sigorta ve ek yük durumlarında karar vermenizi sağlayan rapor budur. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti ise yalnızca yapının riskli olup olmadığını belirler ve kentsel dönüşüm sürecinin başlangıcıdır. Ayrıntılı karşılaştırma için Deprem Raporu Nasıl Alınır? rehberimize bakabilirsiniz. Hermes Proje, Bakanlık lisanslı riskli yapı tespit kuruluşu olarak her iki çalışmayı da yapar.
Sanayi yapısının tipine göre neye bakılır?
Prefabrik (önüretimli betonarme) tesisler
Türkiye’deki fabrika ve depoların önemli bir kısmı prefabrik betonarme olarak yapılmıştır. Bu yapılarda kolonlar temele ankastre, çatı kirişleri ise kolonlara çoğunlukla pimli (mafsallı) bağlantılarla oturur. 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra yapılan incelemelerde pimli bağlantılarda gevrek hasarlar, kolon gusesi ve kiriş uçlarında kırılmalar, pimleri somunla sabitlenmemiş çatı kirişlerinin devrilmesi ve kolon diplerinde ağır hasarlar raporlanmıştır (Atar ve diğ., Türk Deprem Araştırma Dergisi, 2023). Bu nedenle prefabrik tesislerin raporunda bağlantı detayları, mesnet boyları, pimlerin ve somunların varlığı, kolon dipleri ve cephe panellerinin bağlantıları tek tek incelenir.
Çelik tesisler
Çelik fabrika ve depolarda birleşimler (bulon ve kaynak), çatı ve cephe çaprazlarının varlığı ve sürekliliği, kolon ayakları ile ankrajlar ve korozyon belirleyicidir. Sonradan sökülen çaprazlar, kesilen elemanlar ve projesiz eklenen ara katlar sık karşılaştığımız sorunlardır. Yeni bir çelik yapı planlıyorsanız Çelik Statik Proje sayfamıza göz atabilirsiniz.
Yerinde dökme betonarme ve karma yapılar
İdari binalar, çok katlı depolar ve eski atölyeler genellikle yerinde dökme betonarmedir. Betonarme gövde üzerine sonradan çelik çatı veya ara kat eklenmiş karma yapılarda, iki sistemin birleştiği bölgeler ve eklenen yükler ayrıca değerlendirilir.
Depolarda raf ve stok yükü neden önemli?
Depolarda yük yalnızca çatıda değil, raflarda ve zeminde istiflenen malzemededir. TBDY Tablo 4.3, depo ve antrepolarda hareketli yükün deprem kütlesine katılım katsayısını n = 0,80 olarak verir; konut ve işyerlerinde bu değer 0,30’dur. Dolu bir depo depremde, aynı ölçülerdeki bir atölyeden çok daha fazla kuvvete maruz kalır.
- Ara kat ve döşemeler: Taşıma kapasitesi hesaplanmalı ve gerekiyorsa yük sınırı belirlenmelidir.
- Yüksek raf sistemleri: Rafların zemine ankrajı ve devrilmeye karşı güvenliği, hem çalışan güvenliği hem de stok kaybı açısından kritiktir.
- Soğuk hava depoları: Sandviç panel, soğutma üniteleri ve çatıdaki ekipman ağırlığı hesaba katılır.
- Kullanım değişikliği: Atölyenin depoya çevrilmesi veya raf yüksekliğinin artırılması, yapıya gelen yükleri önemli ölçüde değiştirir.
Güneş paneli, vinç ve ara kat eklerken
Çatıya güneş enerjisi santrali kurmak, köprülü vinç eklemek veya projesiz ara kat yapmak mevcut tesisin taşıyıcı sistemini zorlar. Özellikle prefabrik çatı kirişleri ve hafif çelik aşıklar, tasarlanmadıkları yükler altında yetersiz kalabilir. Bu durumlarda mevcut yapı yeni yüklerle değerlendirilir ve gerekiyorsa takviye detayları hazırlanır. Çatı GES projeleri için GES Çatı Statik Uygunluk Raporu, ara katlar için Çelik Asma Kat yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kaç karot ve kaç numune alınır?
Sanayi yapıları BKS = 3 olduğu için sınırlı veya kapsamlı bilgi düzeyi seçilebilir. Projeler mevcutsa kapsamlı bilgi düzeyi daha gerçekçi sonuç verir; sınırlı bilgi düzeyinde eleman kapasiteleri 0,75 katsayısıyla azaltılır (Tablo 15.1).
| Sistem | Sınırlı bilgi düzeyi | Kapsamlı bilgi düzeyi |
|---|---|---|
| Prefabrik betonarme | Her katta en az 3 karot; proje yoksa tüm elemanların boyut ve bağlantı kontrolü | Her 600 m²’ye bir karot, en az 5; eleman ve birleşim türlerinin %20’sinde kontrol (Madde 15.2.9) |
| Çelik | Proje yoksa tüm elemanların boyut kontrolü; her eleman türünden çelik, bir kaynak ve bir bulon örneği | Eleman ve birleşimlerin %20’sinde kontrol; en az bir çelik, bir kaynak ve bir bulon örneği (Madde 15.2.7) |
| Yerinde dökme betonarme | Her katta en az 3 karot; kolonların %5’inde sıyırma | Zemin katta 3, diğer katlarda 2, her 400 m²’ye bir, en az 9 karot (Madde 15.2.5) |
Örneğin 6.000 m² tek katlı bir prefabrik depoda kapsamlı bilgi düzeyinde en az 10 karot alınır. Karot sonuçları tek başına yalnızca fikir verir; değerlendirme bağlantı incelemesi ve analizle birlikte yapılır. Ayrıntılar için Binadan Kaç Karot Alınır? yazımıza bakabilirsiniz.
Rapor nasıl hazırlanır? Üretimi durdurmadan
- Ön görüşme ve belge incelemesi: Projeler, ruhsat, ek yapılar, kullanım ve raporun amacı netleştirilir.
- Saha planı: Çalışma, üretim vardiyaları ve sevkiyat saatlerine göre bölüm bölüm planlanır; forklift ve vinç güzergahları dikkate alınır.
- Röleve ve eleman incelemesi: Taşıyıcı sistem ölçülür; prefabrikte bağlantılar, çelikte birleşimler ve çaprazlar tek tek kayıt altına alınır.
- Karot ve numuneler: Yönetmeliğin istediği sayıda beton ve çelik örneği alınır, yerleri onarılır.
- Temel ve zemin: İnceleme çukuruyla temel tipi belirlenir; zemin etüdü yetersizse ilave araştırma planlanır.
- Analiz: Raf ve stok yükleri, vinç ve ekipmanlarla birlikte model kurulur, performans hedefine göre değerlendirme yapılır.
- Rapor ve öneri: Sonuç, yetersiz elemanlar ve gerekiyorsa güçlendirme seçenekleri raporda sunulur.
Rapor için hangi belgeler gerekir?
- Tapu veya kira sözleşmesi, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni.
- Mimari, statik ve varsa prefabrik imalat projeleri; çelik yapılarda imalat çizimleri.
- Zemin etüdü raporu (varsa).
- Ek yapı ve tadilat geçmişi: Ara katlar, sonradan eklenen bölümler, sökülen çaprazlar veya duvarlar.
- Ekipman bilgileri: Vinç kapasiteleri, raf yükseklikleri ve yükleri, çatıdaki ekipman ve güneş panelleri.
- Talep eden kurumun yazısı: Banka, sigorta veya kurumun istediği format.
Rapor olumsuz çıkarsa ne olur?
Performans hedefinin sağlanmaması tesisin yıkılması gerektiği anlamına gelmez. Sanayi yapılarında çoğu zaman yerel ve uygulanabilir çözümler vardır:
- Prefabrik bağlantı güçlendirmesi: Pim ve somunların tamamlanması, kiriş–kolon bağlantılarına çelik takviye, mesnet boylarının artırılması.
- Çapraz ve çerçeve ilavesi: Çatı ve cephe çaprazlarının eklenmesi veya tamamlanması.
- Kolon güçlendirmesi: Betonarme veya çelik mantolama, lifli polimer (FRP) sargı.
- Yük yönetimi: Raf yüksekliği veya istif yükünün sınırlandırılması, ağır ekipmanın yerinin değiştirilmesi.
Güçlendirme, üretimi durdurmadan evrelendirilerek planlanabilir. Ayrıntılar için Güçlendirme Projesi ve Uygulaması sayfamıza bakabilirsiniz.
Antalya’da fabrika ve depolar
Antalya’da sanayi yapılarının önemli kısmı organize sanayi bölgesinde, küçük sanayi sitelerinde, liman ve havalimanı çevresindeki lojistik alanlarda ve sera bölgelerindeki paketleme ve soğuk hava depolarında bulunur. Ovalardaki alüvyon zemin, kıyıdaki korozyon ve SDS değerinin ilçeden ilçeye değişmesi raporun ana girdileridir. Bölgenin deprem tehlikesini Antalya Kaçıncı Derece Deprem Bölgesi? yazımızda anlattık. Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı ekibiyle il genelinde sanayi yapılarının deprem performans analizini yapar.
Süre ve fiyat
Süre ve bedel; kapalı alan, blok ve kat sayısı, taşıyıcı sistem, projelerin varlığı, alınacak örnek sayısı ve saha çalışmasının üretim düzenine göre planlanmasına bağlıdır. Fiyatı belirleyen unsurları Deprem Performans Analizi Fiyatları yazımızda anlattık. Tesisinizin bilgilerini iletirseniz kapsam ve süreyi net olarak bildiririz.
Tesisiniz için ücretsiz ön değerlendirme
Tesisin konumunu, kapalı alanını, yapım yılını ve raporun neden istendiğini iletin; kapsamı ve saha planını en kısa sürede bildirelim.
İlgili yazılar ve araçlar
Fabrika ve depo deprem raporu hakkında sık sorulan sorular
Fabrika veya depo için deprem raporu zorunlu mu?
Her durumda değil. Rapor en çok banka kredisi, satın alma veya kiralama, işyeri ruhsatı, sigorta ve kurumsal müşteri denetimleri ile çatıya güneş paneli, vinç veya ara kat eklenmesi sırasında istenir. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği ise binaların yapılan işe uygun ve yeterli sağlamlıkta olmasını ve döşemelerin makine ile malzeme yüküne dayanmasını şart koşar.
Sanayi yapıları TBDY 2018’de hangi sınıftadır?
Bina türü endüstri yapıları BKS = 3 sınıfındadır ve mevcut binada DD-2 depreminde Kontrollü Hasar hedefi aranır. Yanıcı, patlayıcı veya zehirli madde bulunan veya depolanan binalar ise BKS = 1 olarak daha sıkı hedeflerle değerlendirilir.
Prefabrik fabrikalarda en sık görülen deprem hasarları nelerdir?
6 Şubat 2023 depremlerinden sonra yapılan incelemelerde pimli kiriş–kolon bağlantılarında gevrek hasarlar, kolon gusesi ve kiriş uçlarında kırılmalar, pimleri somunla sabitlenmemiş çatı kirişlerinin devrilmesi ve kolon diplerinde ağır hasarlar raporlanmıştır. Bu nedenle prefabrik tesislerin raporunda bağlantı detayları tek tek incelenir.
Depolarda raf yükü deprem hesabını nasıl etkiler?
TBDY Tablo 4.3’e göre depo ve antrepolarda hareketli yükün deprem kütlesine katılım katsayısı 0,80’dir; konut ve işyerlerinde bu değer 0,30’dur. Dolu bir depo, aynı ölçülerdeki bir atölyeden çok daha büyük deprem kuvvetine maruz kalır.
Prefabrik depodan kaç karot alınır?
Kapsamlı bilgi düzeyinde her 600 m² için bir karot ve toplamda en az beş karot alınır; eleman ve birleşim türlerinin en az %20’si kontrol edilir. Sınırlı bilgi düzeyinde her katta en az üç karot alınır. Karot sonuçları tek başına yalnızca fikir verir.
Çatıya güneş paneli kurmadan önce rapor gerekir mi?
Panel ve konstrüksiyon yükü, özellikle prefabrik çatı kirişleri ve hafif çelik aşıklar için tasarlanmamış bir ek yüktür. Kurulumdan önce çatının ve taşıyıcı sistemin bu yükü taşıyıp taşıyamayacağı statik olarak değerlendirilmelidir.
Rapor sırasında üretim durur mu?
Hayır. Saha çalışması üretim vardiyaları ve sevkiyat saatlerine göre bölüm bölüm planlanır; karot ve numune noktaları çalışma alanlarını en az etkileyecek şekilde seçilir.
Rapor olumsuz çıkarsa tesis kapatılır mı?
Performans hedefinin sağlanmaması tesisin yıkılması gerektiği anlamına gelmez. Prefabrik bağlantıların güçlendirilmesi, çapraz ilavesi, kolon mantolama veya yük sınırlaması gibi çözümler çoğu zaman üretimi durdurmadan evrelendirilerek uygulanabilir.
Bu yazı; Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (RG 18.03.2018/30364 mük.), İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (RG 17.07.2013/28710), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Atar M., İnce O., Taş Ö.F., Özmen A., Sayın E. (2023), “Investigation of Damages of Reinforced Concrete Precast Industrial Structures After 6 February 2023 Earthquakes”, Türk Deprem Araştırma Dergisi 5(2) esas alınarak bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?
Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.
