Özet: Hastaneler, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nde (TBDY 2018) deprem sonrasında hemen kullanılması gereken binalar arasında, BKS = 1 sınıfındadır. Mevcut hastane binalarında kapsamlı bilgi düzeyi zorunludur (en az 9 karot) ve SDS ≥ 0,50 olan yerlerde DD-3 depreminde Sınırlı Hasar, DD-1 depreminde Kontrollü Hasar hedefi aranır. Hastane Afet ve Acil Durum Planları (HAP) Uygulama Yönetmeliği kamu ve özel tüm hastanelerden binanın afete dayanıklı olmasını ve yıllık yapısal iyileştirme planını ister. Tıp merkezi, poliklinik ve muayenehanelerde ise rapor ihtiyacı binanın ruhsatına ve yapılacak işleme göre değişir. Aşağıdaki araç, sağlık yapınız için durumu ve en az kaç karot alınacağını gösterir.
Hangi rapor gerekiyor? Kontrol aracı
Kurum türünü, durumu ve binanın birkaç bilgisini seçin. Sonuç; rapor ihtiyacını, yönetmelikteki performans hedefini, bilgi düzeyini ve saha çalışmasının asgari kapsamını gösterir. Seçimleriniz tarayıcınızda saklanır.
Hastane ve klinikler için deprem raporu zorunlu mu?
Sağlık yapılarında deprem raporu ihtiyacı kurumun türüne ve yapılacak işleme göre değişir. Aşağıdaki tablo güncel mevzuatı özetler.
| Kurum | Mevzuat | Ne zaman gerekir? |
|---|---|---|
| Özel ve kamu hastaneleri | Hastane Afet ve Acil Durum Planları (HAP) Uygulama Yönetmeliği (RG 18.03.2020/31072); Özel Hastaneler Yönetmeliği (RG 30.01.2025/32798) | HAP, hastanelerin fiziksel ve fonksiyonel olarak afete dayanıklı olmasını ve yıllık eylem planında yapısal ve yapısal olmayan iyileştirmeleri öngörür. Taşıyıcı sistemi etkileyen tadilat, ek bina ve kapasite değişikliklerinde deprem yönünden uygunluk aranır. |
| Kamu sağlık tesisleri | Sağlık Bakanlığı ruhsatlandırma belge listeleri | Mevcut binalarda kurulacak sağlık tesisleri ve taşıyıcı sistemi etkileyen tadilatlar için “deprem güvenlik raporu” istenir. |
| Tıp merkezi | Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik | Sağlık tesisi olarak yapı kullanma izni alınmış binalarda açılması öngörülür. Konut veya işyeri binasında kullanım değişikliği gerekiyorsa proje ve deprem değerlendirmesi gerekir. |
| Poliklinik, ağız ve diş sağlığı merkezi | İlgili ayakta tedavi yönetmelikleri | Müstakil binada sağlık kuruluşu kaydı bulunan yapı kullanma izni aranabilir; taşıyıcı sisteme dokunan tadilatlarda statik değerlendirme gerekir. |
| Muayenehane | Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik | Açılışta istenen depreme dayanıklılık raporu şartı Danıştay kararıyla iptal edilmiştir. Eski binalarda kat malikleriyle birlikte yaptırılması önerilir. |
Bunlara ek olarak her işveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği deprem dahil acil durum risklerini değerlendirmekle yükümlüdür. Belge listeleri sık değiştiği için başvuru öncesinde il sağlık müdürlüğünün güncel uygulamasını teyit edin.
İki yol: TBDY performans raporu mu, riskli yapı tespiti mi?
Deprem raporu denince iki farklı çalışma anlaşılır. TBDY 2018 deprem performans raporu, binanın kullanım sınıfına göre yönetmelikteki performans hedefini sağlayıp sağlamadığını ve hangi elemanların güçlendirilmesi gerektiğini gösterir. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti ise yalnızca binanın riskli olup olmadığını belirler ve riskli bulunursa kentsel dönüşüm sürecini başlatır.
Hastane ve kliniklerde amaç binanın depremden sonra da hizmet verebilmesi olduğu için doğru yol TBDY performans raporudur. “Riskli değil” sonucu, binanın sağlık tesisi için gereken performans hedeflerini sağladığı anlamına gelmez. Ayrıntılı karşılaştırma için Deprem Raporu Nasıl Alınır? rehberimize bakabilirsiniz. Hermes Proje, Bakanlık lisanslı riskli yapı tespit kuruluşu olarak her iki çalışmayı da yapar.
Hastaneler neden en sıkı değerlendirilen binalardır?
TBDY Tablo 3.1, hastaneleri, dispanserleri ve sağlık ocaklarını itfaiye ve afet koordinasyon binalarıyla birlikte deprem sonrasında hemen kullanılması gerekli binalar olarak BKS = 1 sınıfına koyar. Bunun mevcut bina raporundaki sonuçları şunlardır:
- Daha yüksek deprem tasarım sınıfı: Aynı SDS değerinde hastaneler “a” sınıfına girer. SDS 0,50–0,75 arasında DTS = 2a, 0,75 ve üzerinde DTS = 1a olur (Tablo 3.2).
- İleri performans hedefi: DTS = 1a ve 2a olan mevcut betonarme binalarda hedef, DD-3 depreminde Sınırlı Hasar ve 2475 yıllık DD-1 depreminde Kontrollü Hasardır (Tablo 3.4c). Konutlarda DD-2 depreminde Kontrollü Hasar aranır.
- Kapsamlı bilgi düzeyi: Sınırlı bilgi düzeyi yalnızca BKS = 3 binalarda kullanılabilir (Madde 15.2.2.1). Daha fazla karot, sıyırma ve donatı taraması yapılır; donatı çeliğinden numune alınarak çekme deneyi yapılır.
- Önem katsayısı: Yeni hastanelerin tasarımında bina önem katsayısı I = 1,5 alınır. Mevcut binaların değerlendirmesinde ise I = 1,0 alınır (Madde 15.4.2); daha yüksek güvenlik, daha büyük deprem düzeyleri için tanımlanan ileri performans hedefleriyle sağlanır.
Tıp merkezi ve poliklinikler tabloda ayrıca sayılmaz. Bu binaların kullanım sınıfı, kullanımın niteliğine göre rapor hazırlanırken belirlenir; yataklı veya acil hizmet veren birimlerin BKS = 1 kabul edilmesi güvenli tarafta kalır. Adresinizin SDS değerini TBDY 2018 Tasarım Spektrumu aracımızla hesaplayabilirsiniz.
Tıbbi cihazlar ve yapısal olmayan elemanlar
Depremde ayakta kalan bir hastane, cihazları devrilir veya tesisatı koparsa yine hizmet veremez. TBDY Bölüm 6, depremde insanlara zarar verebilecek veya binanın kullanımını engelleyebilecek bölme duvarlar, cephe panelleri, asma tavanlar, mekanik ve elektrik donanımlar ile bunların bağlantıları için deprem hesabını zorunlu tutar (Madde 6.1.1). Donanımlar yapıya sabit bağlanmalı ve bağlantılar eşdeğer deprem yüklerini karşılamalıdır (Madde 6.1.2).
- Tıbbi cihazlar: MR, BT, röntgen, ameliyathane lambaları ve tavan askıları, sterilizasyon cihazları.
- Laboratuvar ve eczane: Depolama kabinleri, raflar, laboratuvar ekipmanı (Tablo 6.1’de ayrıca sınıflandırılır).
- Kritik tesisat: Medikal gaz hatları ve oksijen tüpleri, jeneratör, UPS, su deposu, asansörler.
- Mimari elemanlar: Asma tavanlar, cam bölmeler, cephe kaplamaları, yükseltilmiş döşemeler.
Ağırlığı bulunduğu katın toplam ağırlığının %10’unu aşan donanımlar taşıyıcı sistemin parçası olarak modellenir (Madde 6.1.3). Bu inceleme, HAP yıllık eylem planındaki yapısal olmayan iyileştirmelerin de dayanağıdır.
Deprem yalıtımı (sismik izolatör) ile güçlendirme
Hastanelerde güçlendirmenin seçeneklerinden biri, binanın temel ile üst yapısı arasına deprem yalıtım birimleri yerleştirmektir. Yalıtım, binaya ve içindeki cihazlara gelen ivmeyi önemli ölçüde azaltır. TBDY, deprem yalıtımı yapılarak güçlendirilecek mevcut binalarda DTS = 1a ve 2a için üst yapıda DD-2 depreminde Sınırlı Hasar hedefini tanımlar (Tablo 3.5b) ve yalıtımlı binalarda I = 1,0 alınır (Madde 14.3.2).
Deprem yalıtımı mevcut binalarda temel altında kapsamlı bir çalışma gerektirir ve her bina için uygun değildir. Hangi güçlendirme yönteminin uygun olduğu performans analizi sonucunda, binanın taşıyıcı sistemi, zemin durumu ve hastanenin faaliyetine göre belirlenir.
Hastane deprem performans raporu nasıl hazırlanır?
- Ön değerlendirme: Ruhsat ve yapı kullanma izni, projeler, kat ve alan bilgileri ile kapsam belirlenir.
- Proje ve röleve: Statik proje varsa sahada ölçülerek uygunluğu kontrol edilir; yoksa taşıyıcı sistemin rölevesi çıkarılır.
- Karot ve donatı tespiti: Karot noktaları ameliyathane, yoğun bakım ve steril alanlardan mümkün olduğunca uzakta, enfeksiyon kontrol birimiyle birlikte seçilir; toz kontrolü yapılır. Ayrıntılar: Mevcut Binada Donatı Tespiti.
- Yapısal olmayan eleman envanteri: Kritik cihaz ve tesisatın bağlantıları kayıt altına alınır.
- Zemin ve temel: İnceleme çukuruyla temel sistemi belirlenir; zemin etüdü yeterli değilse ilave araştırma planlanır.
- Laboratuvar: Karot basınç deneyi ve donatı çeliği çekme deneyi yapılır. Karot sonuçları tek başına yalnızca fikir verir; değerlendirme analizle yapılır.
- Analiz ve rapor: Bina BKS = 1 ve kapsamlı bilgi düzeyiyle modellenir, performans hedefine göre şekil değiştirmeye dayalı değerlendirme yapılır. Gerekirse güçlendirme seçenekleri raporda sunulur.
Saha çalışmasını hastanenin hizmetini aksatmayacak şekilde, bölüm bölüm ve kullanımın az olduğu saatlerde planlıyoruz.
Hastane ve klinik binasından kaç karot alınır?
Kapsamlı bilgi düzeyinde betonarme binalarda karot; zemin katta 3, diğer katlarda 2 adetten az olmamak, toplam 9 adetten az olmamak ve her 400 m²’den bir adet alınacak şekilde belirlenir (Madde 15.2.5.3). Aşağıdaki örneklerde kat alanlarının eşit olduğu varsayılmıştır.
| Örnek bina | Kat sayısı | Toplam alan | En az karot |
|---|---|---|---|
| Müstakil binada poliklinik | 2 | 400 m² | 9 |
| Tıp merkezi | 3 | 1.500 m² | 9 |
| Dal hastanesi | 5 | 5.000 m² | 15 |
| Genel hastane | 8 | 16.000 m² | 40 |
Pas payı sıyırma ve donatı tarama oranları okul ve yurtlarla aynıdır; ayrıntılar için Okul, Kreş ve Yurtlar İçin Deprem Performans Raporu yazımıza ve Binadan Kaç Karot Alınır? aracımıza bakabilirsiniz.
Rapor için hangi belgeler gerekir?
- Tapu veya kira sözleşmesi ve kiralık binalarda malik izni.
- Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni; sağlık tesisi kaydı varsa bunu gösteren belge.
- Mimari, statik ve tesisat projeleri, varsa zemin etüdü raporu.
- Tadilat ve ek bina geçmişi: Kat ilavesi, açılan boşluklar, kaldırılan duvarlar.
- Ağır cihaz listesi: MR, BT gibi cihazların yerleri ve ağırlıkları.
- Varsa önceki raporlar: Eski performans analizleri, güçlendirme projeleri, HAP planı.
Kiralık binada klinik açacaklar için kontrol listesi
- Yapı kullanma izni: Tıp merkezi için binanın sağlık tesisi olarak izinli olması gerekir; konut binasında kullanım değişikliği uzun sürebilir.
- Ruhsat tarihi: 2019 sonrası, TBDY 2018’e göre sağlık tesisi olarak projelendirilmiş binalarda ek rapor ihtiyacı düşüktür.
- Ağır cihazlar: Görüntüleme cihazları için döşemenin taşıma kapasitesi ayrıca kontrol edilmelidir.
- Tadilat planı: Duvar kaldırma veya boşluk açma planlanıyorsa önce taşıyıcı olup olmadığını öğrenin: duvar kaldırma rehberi.
- Kira sözleşmesine madde: Raporun olumsuz çıkması veya güçlendirme gerekmesi halinde tarafların yükümlülüklerini yazın.
Rapor olumsuz çıkarsa ne olur?
Performans hedefinin sağlanmaması binanın yıkılması gerektiği anlamına gelmez. Rapor yetersiz elemanları gösterir ve çoğu binada güçlendirmeyle hedef sağlanabilir. Hastanelerde sık değerlendirilen yöntemler betonarme perde ilavesi, kolon mantolama, lifli polimer (FRP) sargı ve uygun binalarda deprem yalıtımıdır. Hizmetin sürmesi için güçlendirme bölümler halinde ve evrelendirilerek planlanır. Ayrıntılar için Güçlendirme Projesi ve Uygulaması sayfamıza bakabilirsiniz.
Antalya’da hastane ve klinik binaları
Antalya, sağlık turizmi nedeniyle çok sayıda özel hastane, tıp merkezi ve diş kliniğine ev sahipliği yapar. Bu kurumların bir kısmı konut, otel veya işyeri olarak yapılmış binalarda hizmet verir. SDS değeri ilçeye ve zemin sınıfına göre değiştiği için aynı büyüklükteki iki hastanenin hedefleri farklı olabilir. Bölgenin deprem tehlikesini Antalya Kaçıncı Derece Deprem Bölgesi? yazımızda anlattık. Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı ekibiyle il genelinde sağlık yapılarının deprem performans analizini yapar.
Süre ve fiyat
Süre ve bedel; binanın büyüklüğü, blok sayısı, projelerin varlığı, karot ve deney sayısı, yapısal olmayan eleman incelemesinin kapsamı ve saha çalışmasının hastane işleyişine göre planlanmasına bağlıdır. Fiyatı belirleyen unsurları Deprem Performans Analizi Fiyatları yazımızda anlattık. Binanızın bilgilerini iletirseniz kapsam ve süreyi net olarak bildiririz.
Hastane veya kliniğiniz için ücretsiz ön değerlendirme
Ruhsat tarihini, kat sayısını ve varsa projelerin fotoğraflarını gönderin; raporun kapsamını ve saha çalışmasının planını en kısa sürede bildirelim.
İlgili yazılar ve araçlar
Hastane ve klinik deprem raporu hakkında sık sorulan sorular
Hastaneler için deprem performans analizi zorunlu mu?
Hastane Afet ve Acil Durum Planları (HAP) Uygulama Yönetmeliği kamu ve özel tüm hastanelerin fiziksel ve fonksiyonel olarak afete dayanıklı olmasını ve yıllık eylem planında yapısal ve yapısal olmayan iyileştirmeleri öngörür. Taşıyıcı sistemi etkileyen tadilat, ek bina ve kullanım değişikliklerinde ise deprem yönünden uygunluk değerlendirmesi gerekir. Bina TBDY 2018 öncesi yapılmışsa performans analizi kuvvetle önerilir.
Hastane binası TBDY 2018’de hangi sınıftadır?
Hastaneler, dispanserler ve sağlık ocakları, deprem sonrasında hemen kullanılması gerekli binalar olarak Bina Kullanım Sınıfı BKS = 1 içindedir. SDS değeri 0,50 ile 0,75 arasında DTS = 2a, 0,75 ve üzerinde DTS = 1a olur ve mevcut binada DD-3 depreminde Sınırlı Hasar ile DD-1 depreminde Kontrollü Hasar hedefi aranır.
Tıp merkezi açmak için deprem raporu gerekir mi?
Tıp merkezlerinin sağlık tesisi olarak yapı kullanma izni alınmış binalarda açılması öngörülür. Konut veya işyeri olarak yapılmış bir binada kullanım değişikliği gerekiyorsa proje ve deprem değerlendirmesi gerekir. Güncel belge listesi il sağlık müdürlüğünden teyit edilmelidir.
Muayenehane açarken depreme dayanıklılık raporu istenir mi?
Muayenehane açılışında istenen depreme dayanıklılık raporu şartı Danıştay kararıyla iptal edilmiştir. Ancak rapor bina bütününü ilgilendirdiğinden, eski binalarda kat malikleriyle birlikte yaptırılması önerilir.
Hastanede tıbbi cihazlar deprem hesabına dahil mi?
Evet. TBDY Bölüm 6, depremde insanlara zarar verebilecek veya binanın kullanımını engelleyebilecek mekanik ve elektrik donanımlar ile asma tavan, bölme duvar ve cephe elemanlarının bağlantıları için deprem hesabını zorunlu tutar. Ağırlığı bulunduğu katın %10’unu aşan donanımlar taşıyıcı sistemin parçası olarak modellenir.
Hastane binasından kaç karot alınır?
Kapsamlı bilgi düzeyinde zemin katta en az 3, diğer katlarda en az 2 karot alınır; binada toplam 9 adetten az olamaz ve her 400 m² için bir karot alınır. Örneğin 8 katlı, 16.000 m² bir hastanede en az 40 karot gerekir. Karot sonuçları tek başına yalnızca fikir verir.
Mevcut hastane sismik izolatörle güçlendirilebilir mi?
Uygun binalarda evet. TBDY, deprem yalıtımı yapılarak güçlendirilecek mevcut binalarda DTS = 1a ve 2a için üst yapıda DD-2 depreminde Sınırlı Hasar hedefini tanımlar. Yöntemin uygunluğu performans analizi, zemin ve temel durumu ile hastanenin faaliyetine göre belirlenir.
Analiz sırasında hastane hizmeti aksar mı?
Saha çalışması bölüm bölüm ve kullanımın az olduğu saatlerde planlanır. Karot noktaları ameliyathane, yoğun bakım ve steril alanlardan uzakta, enfeksiyon kontrol birimiyle birlikte seçilir ve toz kontrolü yapılır.
Bu yazı; Hastane Afet ve Acil Durum Planları (HAP) Uygulama Yönetmeliği (RG 18.03.2020/31072), Özel Hastaneler Yönetmeliği (RG 30.01.2025/32798), Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (RG 18.03.2018/30364 mük.) esas alınarak bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Mevzuat değişebilir; ruhsat ve belge listesi için il sağlık müdürlüğünün güncel uygulaması esas alınmalıdır.
Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?
Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.
