
Kısa cevap: Kolon güçlendirme, deprem performans analizinde yetersiz çıkan kolonların kesme dayanımını, basınç dayanımını, sünekliğini veya eğilme kapasitesini artırmak için yapılan müdahaledir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kolonlar için dört yöntem tarif eder:
- Betonarme sargı: En az 100 mm kalınlığında yeni beton ve donatı. Kesme ve basınç dayanımını artırır.
- Çelik sargı: Köşebent ve plakalarla kolonun sarılması. Kesme dayanımını ve sünekliği artırır.
- Lifli polimer (karbon lif) sargı: En az müdahaleyle sünekliği ile kesme ve basınç dayanımını artırır.
- Kesit büyütme (mantolama): Boyuna donatısı katlar boyunca sürekli olan manto. Eğilme kapasitesini ve rijitliği de artıran tek kolon yöntemidir.
İlk üç yöntem kolonun eğilme kapasitesini artırmaz. Binanın genel rijitliği yetersizse kolonları tek tek güçlendirmek yetmez; perde veya çelik çapraz gibi sistem güçlendirmesi gerekir. Maliyet kolon sayısına, seçilen yönteme ve söküm–onarım işlerine göre değişir. Doğru yöntem ve gerçek maliyet ancak analiz ve güçlendirme projesiyle ortaya çıkar.
Bir binanın depremdeki kaderi büyük ölçüde kolonlarına bağlıdır. Kolonlar hem binanın ağırlığını taşır hem de deprem kuvvetine karşı koyar; bir kolonun gevrek biçimde kırılması, yükün komşu kolonlara aktarılmasına ve hasarın zincirleme büyümesine yol açabilir. Bu yüzden eski binalarda yapılan deprem performans analizlerinde en sık rastlanan sonuç, “bazı kolonlar yetersiz” bulgusudur.
Bu bulgu çoğu zaman kat malikleri için bir dizi soruyu beraberinde getirir: Hangi yöntem uygulanmalı? Karbon fiber yeterli mi? Binada oturmaya devam edebilir miyiz? Ne kadar tutar? Bu yazıda bu soruları yönetmelik hükümlerine ve bilimsel çalışmalara dayanarak yanıtlıyoruz:
- Kolon güçlendirmenin hangi durumlarda gerektiği
- TBDY 2018’deki dört kolon güçlendirme yöntemi ve aralarındaki farklar
- Kolon güçlendirmenin ne zaman tek başına yetmediği
- Maliyeti belirleyen kalemler ve “kolon başına fiyat” sorusu
- Analizden uygulamaya adım adım süreç, ruhsat ve kat malikleri kararı
Kolon güçlendirme nedir?
TBDY 2018, güçlendirmeyi binanın deprem hasarına yol açacak kusurlarının giderilmesi, yeni elemanlar eklenmesi, kütlenin azaltılması, mevcut elemanların deprem davranışının iyileştirilmesi ve kuvvet aktarımında sürekliliğin sağlanması olarak tanımlar (madde 15.9). Yönetmelik güçlendirmeyi iki kapsamda ele alır (madde 15.9.3):
- Eleman güçlendirmesi: Kolon, kiriş, perde ve birleşim bölgesi gibi elemanların tek tek dayanım ve şekil değiştirme kapasitesinin artırılması.
- Sistem güçlendirmesi: Binaya yeni perde, çapraz veya çerçeve eklenmesi gibi taşıyıcı sistemin bütün olarak güçlendirilmesi.
Kolon güçlendirme, eleman güçlendirmesinin en yaygın türüdür. Amacı, analizde yetersiz çıkan kolonun dört kapasitesinden bir veya birkaçını artırmaktır:
- Kesme dayanımı: Kolonun çapraz çatlaklarla aniden kırılmasına karşı direnci.
- Basınç (eksenel) dayanımı: Düşey yükü taşıma kapasitesi.
- Süneklik: Kolonun göçmeden önce büyük şekil değiştirebilmesi, yani depremin enerjisini tüketebilmesi.
- Eğilme kapasitesi: Kolonun deprem momentine karşı koyabilmesi.
Hangi kapasitenin eksik olduğu, yöntemi belirler. Bu yüzden kolon güçlendirme her zaman bir teşhisle başlar.
Kolon güçlendirme ne zaman gerekir?
Kolon güçlendirme kararı, binanın TBDY 2018’e göre yapılan deprem performans analizinden sonra verilir. Analiz her kolonun deprem altında hangi hasar bölgesinde kaldığını ve gevrek mi sünek mi davrandığını gösterir. Kolon güçlendirmeyi gerektiren başlıca durumlar şunlardır:
- Kesme dayanımı yetersiz (gevrek) kolonlar: Seyrek veya ince etriye, 90 derece kıvrılmış etriye kancaları ve kısa kolonlar kolonun kesme kuvveti altında aniden kırılmasına yol açabilir. Bu göçme türünü Kolonlarda Kesme Göçmesi yazımızda ayrıntılı anlattık.
- Sünekliği yetersiz kolonlar: Eski binalarda sargı donatısının az olması, kolonun eğilme hasarından sonra hızla kapasite kaybetmesine neden olur.
- Yetersiz bindirme boyu: Kat hizasında eklenen boyuna donatıların bindirme boyu kısa ise donatı deprem sırasında betondan sıyrılabilir.
- Yüksek eksenel yük ve düşük beton dayanımı: Beton dayanımı düşük kolonlarda düşey yük kapasitesi ve süneklik birlikte azalır.
- Hasar görmüş kolonlar: Deprem, yangın veya ileri korozyon nedeniyle hasar görmüş kolonlar, onarımla birlikte güçlendirilir.
- Yük artışı ve kullanım değişikliği: Binaya kat eklenmesi, ağır makine veya depo yükü gibi değişiklikler kolon kapasitesinin yeniden kontrolünü gerektirir.
- Sonradan zarar görmüş kolonlar: Dükkân tadilatında kesilmiş, delinmiş veya inceltilmiş kolonlar. Taşıyıcı elemanlara projesiz müdahale hiçbir koşulda yapılmamalıdır.
Kolondaki çapraz çatlak, betonun ezilip dökülmesi veya donatı boyunca uzanan paslı çatlaklar acil inceleme gerektirir. Hangi çatlağın tehlikeli olduğunu Kolonda ve Kirişte Çatlak yazımızda anlattık. Karot sonucu da tek başına yalnızca fikir verir; kolonların yeterliği donatı, kesit ve sistem bilgileriyle birlikte analizde belirlenir.
Önce hangi deprem raporu alınmalı?
Deprem raporu iki farklı yoldan alınır ve güçlendirme açısından sonuçları farklıdır:
- TBDY 2018’e göre deprem performans analizi: Hangi kolonların hangi nedenle yetersiz olduğunu ayrıntılı olarak gösterir. Güçlendirme projesi bu analize dayanır; kolon güçlendirmeyi düşünen kat malikleri için doğru başlangıç budur.
- 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti: Lisanslı kuruluşların, binanın riskli yapı olup olmadığını belirlemek için yaptığı tespittir. Güçlendirme tasarımı için gereken ayrıntıyı vermez. Bina riskli bulunursa süreç kentsel dönüşüm mevzuatına göre yürür.
İki yolun farkını Deprem Dayanıklılık Raporu Nasıl Alınır? yazımızda karşılaştırdık.
TBDY 2018’e göre kolon güçlendirme yöntemleri
Yönetmelik, kolonların süneklik kapasitesini artırmak amacıyla kesme ve basınç dayanımlarının artırılması ve bindirmeli eklerin zayıflıklarının giderilmesi için üç sargı yöntemi tanımlar (madde 15.10.1). Aynı madde, bu sargı yöntemleriyle kolonların eğilme kapasitesinin artırılamayacağını açıkça belirtir. Eğilme kapasitesinin de artırılması gerekiyorsa dördüncü yöntem olan kesit büyütme uygulanır (madde 15.10.2). ABD Federal Acil Durum Yönetimi Ajansı’nın güçlendirme kılavuzu FEMA 547 de teknikleri benzer biçimde, binanın taşıyıcı sistem türüne ve tespit edilen eksikliğe göre sınıflandırır: Önce eksik tanımlanır, sonra yöntem seçilir.
| Yöntem | Neyi artırır? | Neyi artırmaz? | Kolon boyutu | Binada kullanım | En uygun olduğu durum |
|---|---|---|---|---|---|
| Betonarme sargı (madde 15.10.1.1) | Kesme ve basınç dayanımı, süneklik; bindirme zayıflığının giderilmesi | Eğilme kapasitesi | En az 100 mm büyür | Kısmen; kolon çevresinde kırım ve kalıp gerekir | Kesme dayanımı ve sünekliği yetersiz kolonlar |
| Çelik sargı (madde 15.10.1.2) | Kesme dayanımı, süneklik; bindirme zayıflığının giderilmesi | Eğilme kapasitesi | Az büyür | Kısmen; kaynak ve montaj işi | Kesme ve bindirme sorunu olan dikdörtgen kolonlar |
| Lifli polimer (karbon lif) sargı (madde 15.10.1.3, Ek 15B) | Süneklik, kesme dayanımı; koşullu olarak basınç dayanımı ve bindirme dayanımı | Eğilme kapasitesi, rijitlik | Neredeyse değişmez | Çoğunlukla evet; en az müdahaleli yöntem | Sistemi yeterli, kolonları gevrek veya sünekliği düşük binalar |
| Kesit büyütme (mantolama) (madde 15.10.2) | Eğilme, kesme ve basınç dayanımı, rijitlik, süneklik | — | Belirgin büyür | Zor; döşemeler delinir, çevredeki mekânlar boşaltılır | Eğilme kapasitesi ve rijitliği de yetersiz kolonlar |
Tablo genel eğilimleri gösterir. Bir yöntemin bir binada ne kadar etkili olacağı, analiz sonuçlarına ve kolonun mevcut durumuna göre değişir.
Betonarme sargı
Mevcut kolonun çevresine yeni etriyeler, boyuna donatı ve en az 100 mm kalınlığında beton eklenir (madde 15.10.1.1). Sargının boyuna donatısı katlar arasında sürekli değildir; sargı döşemenin üstünde başlar, üst döşemenin altında biter. Bu yüzden kolonun eğilme kapasitesine katkısı yoktur, ama kesme dayanımını ve sünekliği belirgin biçimde artırır. Yönetmelik, sarılmış kolonun kesme ve basınç dayanımlarının hesapta 0,9 ile çarpılarak azaltılmasını ister.
Uygulamada başarının anahtarı, eski betonla yeni beton arasındaki aderanstır. Sıva sökülür, beton yüzeyi pürüzlendirilir ve temizlenir; gerekirse ankraj çubukları kullanılır. Betonarme mantolarla ilgili araştırmaları derleyen çalışmalar da arayüzün hazırlanmasını, yeni etriyelerin aralığını, boyuna donatıların döşemelerden geçirilmesini ve uygulama sırasında geçici desteği yöntemin başlıca uygulama konuları olarak ele alır (Júlio vd., 2003).
Çelik sargı
Dikdörtgen kolonların dört köşesine boyuna köşebentler yerleştirilir ve bunlar belirli aralıklarla yatay plakalarla kaynaklanır (madde 15.10.1.2). Sağlanan ek kesme dayanımı, plakaların kalınlığına, genişliğine ve aralığına, kesitin faydalı yüksekliğine ve çeliğin akma dayanımına bağlı olarak hesaplanır (Denklem 15.3). Köşebentler döşemeler arasında sürekli yapılmadıkça kolonun eğilme kapasitesi artmaz. Çelik elemanların korozyona ve yangına karşı korunması gerekir; bu, özellikle kıyıya yakın binalarda önemlidir.
Lifli polimer (karbon lif) sargı
Karbon, cam veya aramid liflerden üretilen kumaşlar, özel yapıştırıcılarla kolonun çevresine sarılır. Halk arasında “karbon fiber” veya “FRP” olarak bilinen bu yöntem, TBDY 2018’e göre kolonların sünekliğini, kesme ve basınç dayanımını ve bindirme boyu yetersiz kolonlarda kenetlenme dayanımını artırır (madde 15.10.1.3). Yönetmeliğin başlıca koşulları şunlardır:
- Kesitin tüm çevresi sarılmalı (tam sargı) ve sargı sonunda en az 200 mm bindirme yapılmalıdır.
- Dikdörtgen kolonlarda köşeler en az 30 mm yarıçapla yuvarlatılmalıdır.
- Basınç dayanımı ve süneklik artışı için kolon kesitinin uzun kenarının kısa kenarına oranı 2,5’i geçmemelidir (Ek 15B).
- Kesit oranı 2’den büyük olan veya boyuna donatısı düz (nervürsüz) olan kolonlarda bindirme bölgesi lifli polimer sargıyla güçlendirilemez (Ek 15B.4).
- Uygulama, üreticinin önerdiği yönteme uygun yapılmalıdır.
Lifli polimer sargının en büyük avantajı, kolon boyutunu neredeyse değiştirmemesi ve beton dökümü gerektirmemesidir. Binada yaşam ve iş çoğu zaman sürebilir. Eski binalardaki gibi düşük dayanımlı beton, düz donatı ve yetersiz enine donatıyla üretilmiş kolonlar üzerinde yapılan deneylerde, lifli polimer sargılı kolonlar özellikle süneklik bakımından sargısız kolonlardan çok daha iyi davranmıştır. Aynı çalışmada bindirme boyu yetersiz kolonlarda iyileşmenin daha sınırlı kaldığı görülmüştür (İlki vd., 2009). Çok düşük dayanımlı betonla üretilmiş kısa kolonlar üzerinde yapılan deneyler ise sargının etkisini hem hasarsız hem de önceden hasar görüp onarılmış kolonlarda incelemiş, ön hasarın düzeyinin güçlendirilmiş kolonun davranışını etkilediğini ortaya koymuştur (Bedirhanoğlu vd., 2021).
Yöntemin sınırlamaları da açıktır. Lifli polimer kolonun eğilme kapasitesini ve binanın rijitliğini artırmaz. Yapıştırıcı yüksek sıcaklıkta dayanımını hızla kaybettiği için yangına karşı koruyucu kaplama gerekebilir. Yüzey hazırlığı başarıyı belirler: zayıf ve bozuk beton onarılmadan, köşeler yuvarlatılmadan yapılan sargı beklenen etkiyi göstermez.
Kesit büyütme (mantolama)
Mevcut kolonun çevresine yeni boyuna donatı, etriye ve beton eklenir; boyuna donatılar döşemelerde açılan deliklerden geçirilerek katlar boyunca sürekli yapılır (madde 15.10.2). Kolonun eğilme, kesme ve basınç kapasitesi ile rijitliği birlikte artar. Yönetmelik, büyütülmüş kesitin eğilme, kesme ve basınç dayanımlarının ve eğilme rijitliğinin hesapta 0,9 ile çarpılarak azaltılmasını ister.
Kesit büyütme en kapsamlı kolon güçlendirme yöntemidir, ama en çok müdahale gerektiren de odur. Döşeme ve kirişler delinir, kolon çevresindeki kaplama, tesisat ve duvarlar sökülür. Yükü güvenle aktarmak ve ani rijitlik değişimini önlemek için manto genellikle temele kadar devam ettirilir; bu da temel bağlantısı gerektirir. Uygulama sırasında gerekirse geçici destek (dikme) kurulur. Kolonun büyümesi kapı ve pencere açıklıklarını, dükkânlarda vitrin genişliğini daraltabilir.
Dört yöntemin bina ölçeğindeki yerini ve perde ilavesi gibi diğer seçeneklerle karşılaştırmasını Bina Güçlendirme Yöntemleri yazımızda bulabilirsiniz.
Kolon güçlendirme ne zaman tek başına yetmez?
Kolon güçlendirme, sorunun kaynağı kolonların kendisiyse etkilidir. Ancak birçok eski binada asıl sorun, binanın deprem sırasında çok fazla ötelenmesi, yani rijitlik eksikliğidir. Bu durumda kolonları tek tek sarmak, her kolonu daha sünek hâle getirse de binanın katlar arası ötelenmesini azaltmaz. Kolon güçlendirmenin tek başına yetmediği başlıca durumlar şunlardır:
- Perdesiz veya perdesi çok az binalar: Ötelenme sınırlarının aşıldığı binalarda yeni betonarme perde veya çelik çapraz gibi sistem güçlendirmesi gerekir.
- Yumuşak veya zayıf kat: Zemin katı dükkân olan binalarda sorun çoğunlukla kat ölçeğindedir. Bu durumu Yalnızca Zemin Katı Güçlendirmek Yeter mi? yazımızda anlattık.
- Yetersiz kolonların bütün katlara yayılması: Yüzlerce kolona müdahale gerektiğinde perde ilavesi hem daha etkili hem daha ekonomik olabilir; yeni perdeler deprem kuvvetinin büyük bölümünü üstlenerek mevcut kolonlara gelen etkiyi azaltır.
- Çok düşük beton dayanımı ve ileri korozyon: Bu durumda güçlendirmenin teknik ve ekonomik olarak anlamlı olup olmadığı ayrıca sorgulanmalıdır. Kararın nasıl verileceğini Güçlendirme mi, Yıkıp Yeniden Yapmak mı? yazımızda ele aldık.
Uygulamada çoğu binada eleman ve sistem güçlendirmesi birlikte kullanılır: Birkaç akstaki yeni perdeler binayı rijitleştirirken, kritik kolonlar sargıyla sünek hâle getirilir. Güçlendirme sonrasında bina yeniden analiz edilir; güçlendirilen binaların deprem güvenliği, mevcut binalar için verilen hesap yöntemleriyle belirlenir (madde 15.9.1).
Kolon güçlendirme maliyeti neye göre belirlenir?
Kolon güçlendirme maliyeti binaya özgüdür. Tutarlar binaya, konuma ve döneme göre çok değiştiği için bu yazıda rakam vermiyoruz. Maliyeti belirleyen başlıca kalemler şunlardır:
- Güçlendirilecek kolon sayısı ve boyutu: Kaç katta, kaç kolona müdahale edileceği ve kolonların kesit büyüklüğü.
- Seçilen yöntem: Lifli polimerde malzemenin birim maliyeti yüksektir, ama söküm, kalıp ve beton işleri azdır. Betonarme sargı ve kesit büyütmede malzeme daha ucuzdur, ama kırım, kalıp, döşeme delme ve temel bağlantısı gibi işler artar.
- Söküm ve onarım işleri: Sıva, kaplama, fayans, tavan, tesisat ve duvarların sökülüp yenilenmesi. Bu kalem toplam maliyette önemli bir pay tutabilir.
- Kolonun mevcut durumu: Korozyonlu donatının temizlenmesi ve onarımı, bozuk betonun yenilenmesi, hasarlı kolonların önce onarılması.
- Koruma işleri: Lifli polimer ve çelik sargıda yangına karşı koruyucu kaplama, çelikte korozyon koruması.
- Kullanım koşulları: Binada oturulurken çalışma, gece veya sezon dışı çalışma, dükkânların geçici kapanması, geçici taşınma ihtiyacı.
- Analiz, proje ve izinler: Deprem performans analizi, güçlendirme projesi, ruhsat ve yapı denetimi veya fenni mesuliyet giderleri.
“Kolon başına fiyat” neden yanıltıcıdır?
Kolon güçlendirme için en sık sorulan soru “Kolon başına ne kadar?” sorusudur. Bu soruya sağlıklı bir cevap vermek zordur, çünkü:
- Aynı kolon için gereken müdahale, analizde ortaya çıkan eksiğe göre değişir. Yalnızca kesme dayanımı eksik bir kolon ile eğilme kapasitesi de yetersiz bir kolon aynı yöntemle güçlendirilmez.
- Kolonun kendisinden çok, çevresindeki söküm ve onarım işleri maliyeti belirleyebilir. Mutfaktaki bir kolon ile otoparktaki bir kolonun maliyeti çok farklıdır.
- Binanın sistem eksiği varsa kolonları tek tek güçlendirmek hem pahalı hem yetersiz olabilir. Daha az sayıda yeni perde, toplamda daha ekonomik bir çözüm sunabilir.
Bu nedenle doğru sıralama şudur: Önce analiz, sonra seçenekleri karşılaştıran ön tasarım, en son maliyet. Performans analizi ve ön değerlendirme sonrasında güçlendirme seçeneklerini maliyet ve süre açısından karşılaştırmalı olarak sunuyoruz.
Kolon güçlendirme süreci adım adım
- Yerinde inceleme: Taşıyıcı sistemin rölevesi alınır, donatı tespiti yapılır ve karot numuneleri alınır.
- Deprem performans analizi: Bina TBDY 2018’e göre modellenir; yetersiz kolonlar ve yetersizliğin nedeni belirlenir.
- Yöntem seçimi ve ön tasarım: Kolon sargısı, kesit büyütme, perde ilavesi veya bunların birleşimi karşılaştırılır.
- Güçlendirme projesi: Seçilen çözümle bina yeniden analiz edilir; çizimler ve hesap raporu hazırlanır. Yeni elemanlar, Bölüm 15’teki özel kurallarla birlikte betonarme için Bölüm 7, çelik için Bölüm 9 ve ilgili standartlara göre tasarlanır (madde 15.9.2).
- Ruhsat ve kat malikleri kararı: Güçlendirme, ilgili idareden alınan ruhsatla, yapı denetimi veya fenni mesuliyet kapsamında yapılır.
- Uygulama: Kaplamalar sökülür, beton yüzeyi hazırlanır, hasarlı beton ve korozyonlu donatı onarılır, sargı veya manto projeye uygun olarak uygulanır.
- Kontrol ve teslim: İş, mühendislik kontrolü altında projeye uygunluk açısından denetlenir; söküm yapılan yerler yeniden kaplanır.
Ruhsat ve kat malikleri kararı
Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre kolonlar, kirişler, perdeler ve temeller ortak yerdir (madde 4). Ortak yerlerde inşaat ve onarım için bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir; güçlendirmenin zorunlu olduğu mahkemece tespit edilmişse, güçlendirmenin projesine ve tekniğine uygun yapılması için rıza aranmaz (madde 19). Bu nedenle tek bir dükkân sahibinin kendi bölümündeki kolonu güçlendirmesi de bir ortak yer müdahalesidir ve projeye dayanmalıdır.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 55. maddesine 2024 yılında eklenen 17. fıkra, yalnızca taşıyıcı sistemin güçlendirilmesi amacıyla yapılan ruhsat başvurularını kolaylaştırır. Koşulları ve belediye uygulamasını Antalya Bina Güçlendirme sayfamızda özetledik; başvurudan önce ilgili belediyenin güncel istekleri ayrıca teyit edilmelidir.
Kolon güçlendirme sırasında binada oturulabilir mi?
Yönteme ve güçlendirilen kolonların yerine bağlıdır. Lifli polimer sargıda, kolon çevresindeki kaplama sökülüp yüzey hazırlandıktan sonra iş kısa sürede tamamlanır ve bina çoğu zaman kullanılmaya devam eder. Betonarme sargı ve özellikle kesit büyütmede kırım, döşeme delme ve beton dökümü olduğu için ilgili dairelerin veya dükkânların geçici olarak boşaltılması gerekebilir. Toplam süre; kolon sayısına, yönteme, temel çalışması gerekip gerekmediğine ve ruhsat sürecine göre değişir.
Antalya’daki binalarda dikkat edilecekler
- Kıyı ortamı ve korozyon: Denize yakın binalarda donatı korozyonu sık görülür. Paslanmış donatı temizlenmeden ve bozuk beton onarılmadan yapılan sargı, sorunu yalnızca örter. Lifli polimer korozyona dayanıklıdır, ama korozyonun nedenini ortadan kaldırmaz.
- Zemin katında dükkân olan binalar: Vitrin için kesilmiş, inceltilmiş veya sonradan açıklık verilmiş kolonlar Antalya’nın ticari akslarında sık karşılaşılan bir sorundur. Bu kolonların durumu analizde ayrıca değerlendirilir.
- Turizm yapıları: Otel ve apart binalarda işin sezon dışına planlanması, yöntem seçimini doğrudan etkiler. Hızlı uygulanan yöntemler bu açıdan avantaj sağlar.
Kolon güçlendirmede sık yapılan yanlışlar
- Analizsiz uygulama: “Karbon fiber saralım, rahatlarız” yaklaşımı. Sorun rijitlik eksikliğiyse sargı tek başına binayı güvenli hâle getirmez.
- Yalnızca görünen kolonu güçlendirmek: Çatlak görülen kolonu sarmak, aynı sorunu taşıyan diğer kolonları ve sistemin genel durumunu çözmez.
- Yüzey hazırlığını atlamak: Sıva üzerine veya bozuk betona yapılan uygulamalar beklenen etkiyi göstermez.
- Sargıdan eğilme kapasitesi beklemek: Yönetmeliğe göre kolon sargı yöntemleri eğilme kapasitesini artırmaz; bu ihtiyaç varsa kesit büyütme veya sistem güçlendirmesi gerekir.
- Projesiz ve ruhsatsız müdahale: Kolon ortak yerdir; her müdahale projeye ve kat malikleri kararına dayanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Kolon güçlendirme ne zaman gerekir?
Kolon güçlendirme, TBDY 2018’e göre yapılan deprem performans analizinde kolonların kesme dayanımı, sünekliği, basınç dayanımı veya eğilme kapasitesi yetersiz çıktığında gerekir. Seyrek etriye, kısa kolon, düşük beton dayanımı, yetersiz bindirme boyu, hasar ve sonradan yapılan müdahaleler başlıca nedenlerdir.
Kolon güçlendirmede hangi yöntem daha iyi?
Tek bir en iyi yöntem yoktur. Kesme dayanımı ve süneklik eksikse betonarme, çelik veya lifli polimer sargı yeterli olabilir. Eğilme kapasitesi ve rijitlik de yetersizse kesit büyütme gerekir. Bina genel olarak esnekse kolon güçlendirmeye perde veya çapraz eklenmesi de eşlik eder.
Karbon fiber ile kolon güçlendirme yeterli mi?
Sorun kolonların gevrekliği veya sünekliğinin düşüklüğüyse lifli polimer (karbon lif) sargı etkili bir yöntemdir. Ancak kolonun eğilme kapasitesini ve binanın rijitliğini artırmaz. Düz donatılı kolonlarda bindirme bölgesi bu yöntemle güçlendirilemez. Yeterli olup olmadığı analizle belirlenir.
Kolon güçlendirme fiyatı kolon başına hesaplanabilir mi?
Sağlıklı bir şekilde hesaplanamaz. Maliyet; kolonun hangi kapasitesinin eksik olduğuna, seçilen yönteme, kolon çevresindeki söküm ve onarım işlerine ve binanın sistem eksiği olup olmadığına göre değişir. Gerçek maliyet analiz ve güçlendirme projesinden sonra ortaya çıkar.
Kolon güçlendirilirken binada oturulabilir mi?
Lifli polimer sargıda bina çoğu zaman kullanılmaya devam eder. Betonarme sargı ve kesit büyütmede kırım, döşeme delme ve beton dökümü olduğu için ilgili bölümlerin geçici olarak boşaltılması gerekebilir.
Kolon güçlendirme için kat maliklerinin onayı gerekir mi?
Evet. Kolonlar ortak yerdir. Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre ortak yerlerde inşaat ve onarım için bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir. Güçlendirmenin zorunlu olduğu mahkemece tespit edilmişse rıza aranmaz. Güçlendirme ayrıca ruhsata ve projeye dayanmalıdır.
Çatlamış veya hasarlı bir kolon güçlendirilebilir mi?
Çoğu durumda evet. Hasarlı kolon önce onarılır, korozyonlu donatı temizlenir ve bozuk beton yenilenir, ardından güçlendirilir. Ağır hasarlı kolonlarda önce geçici destek gerekebilir. Kolonun ve binanın durumu yerinde inceleme ve analizle belirlenir.
İlgili yazılar
Kolonlarınız için doğru çözümü analizle belirleyelim
Binanızın adresini ve yapım yılını iletin. TBDY 2018’e göre deprem performans analiziyle kolonlarınızın hangi nedenle yetersiz olduğunu belirleyelim; kolon sargısı, kesit büyütme veya perde ilavesi seçeneklerini maliyet ve süre açısından karşılaştıralım. Analizden uygulamaya tek ekip olarak, Bakanlık lisanslı kuruluş sorumluluğuyla Antalya’nın tüm ilçelerinde hizmet veriyoruz.
Yönetmelik maddeleri ve kaynaklar
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Resmî Gazete, 18 Mart 2018, Sayı 30364 (Mükerrer): madde 15.9, 15.9.1, 15.9.2 ve 15.9.3 (güçlendirmenin tanımı ve kapsamı), 15.10 (betonarme binaların güçlendirilmesi), 15.10.1–15.10.1.3 (kolonların betonarme, çelik ve lifli polimer ile sarılması), 15.10.2 (kesit büyütme), Ek 15B (lifli polimer uygulamaları).
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, madde 4 ve 19.
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, madde 55/17 (Resmî Gazete, 13 Ocak 2024, Sayı 32428 ile eklenen fıkra).
- İlki, A. ve diğerleri, Seismic Retrofit of Brittle and Low Strength RC Columns Using Fiber Reinforced Polymer and Cementitious Composites, Advances in Structural Engineering, 2009.
- Bedirhanoğlu, İ. ve diğerleri, Seismic Behavior of Repaired and Externally FRP-Jacketed Short Columns Built with Extremely Low-Strength Concrete, Journal of Composites for Construction, 2021.
- Júlio, E. S., Branco, F. ve Silva, V. D., Structural rehabilitation of columns with reinforced concrete jacketing, Progress in Structural Engineering and Materials, 5(1), 29–37, 2003.
- FEMA 547, Techniques for the Seismic Rehabilitation of Existing Buildings, 2006.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir deprem performans analizinin veya güçlendirme projesinin yerine geçmez. Kolonlarınızın ve binanızın durumu ancak yerinde inceleme ve TBDY 2018’e göre yapılan analizle belirlenebilir. Raporlarımız ve projelerimiz, Yüksek İnşaat Mühendisi Uğur Özmen (İMO Sicil No: 78711) sorumluluğunda hazırlanır.
Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?
Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.
