Kısa cevap: Deprem raporunun mevzuatta tanımlanmış genel bir geçerlilik süresi yoktur; “5 yıl” ya da “10 yıl” gibi kanuni bir son kullanma tarihi bulunmaz. Rapor, düzenlendiği tarihteki binayı anlatır. Binada taşıyıcı sistemi etkileyen bir tadilat, kat ilavesi, kullanım değişikliği veya deprem, yangın gibi bir hasar olursa rapor güncelliğini yitirir. Raporu isteyen kurum ise kendi şartını koyabilir: bazı kurumlar raporun belirli bir tarihten sonra veya TBDY 2018’e göre hazırlanmış olmasını ister. Riskli yapı tespit raporunda durum farklıdır: rapor tapuya işlendiğinde süreç kentsel dönüşümle devam eder.
Deprem raporunun neden sabit bir geçerlilik süresi yok?
Deprem raporu bir ehliyet ya da sağlık raporu gibi kişiye bağlı bir belge değildir; belirli bir binanın belirli bir tarihteki durumunu ölçer. Raporda binanın taşıyıcı sistemi, beton dayanımı, donatı durumu, zemin koşulları ve kullanım amacı esas alınır. Bu bilgiler değişmedikçe raporun sonucu da kendiliğinden değişmez.
Bu nedenle Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), mevcut binaların değerlendirilmesine ilişkin bölümünde rapor için bir son kullanma tarihi belirlemez. Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un (6306) uygulama yönetmeliğinde de riskli yapı tespit raporları için genel bir geçerlilik süresi yer almaz; yönetmelikteki süreler raporun idareye iletilmesi, itiraz ve yıkım gibi işlemlere ilişkindir.
Ancak “süresi yok” demek “sonsuza kadar geçerli” demek değildir. Raporun dayandığı koşullar değiştiğinde, raporun söylediği şey artık binanın gerçek durumunu yansıtmaz.
Hangi durumlarda deprem raporu güncelliğini yitirir?
- Taşıyıcı sisteme müdahale: Kolon kesme, perde veya kiriş kaldırma, döşemede büyük boşluk açma, dükkân birleştirme gibi işler binanın deprem davranışını doğrudan değiştirir. Evde duvar kaldırmadan önce bilinmesi gerekenleri Evde Duvar Kaldırmak yazımızda anlattık.
- Kat veya alan ilavesi: Çatı katı, ara kat veya ek bina gibi ilaveler kolonlara ve temele yeni yük getirir. Ayrıntılar için Mevcut Binaya Kat İlavesi yazımıza bakabilirsiniz.
- Kullanım amacının değişmesi: Konut olarak değerlendirilen bir bina okul, kreş, yurt, sağlık kuruluşu veya kalabalık bir işyeri olarak kullanılacaksa, değerlendirmede esas alınan bina kullanım sınıfı, yükler ve performans hedefi değişebilir. Bu durumda eski rapor yeni kullanım için yeterli değildir. Okul ve kreşler için kuralları Okul, Kreş ve Yurt Deprem Performans Raporu yazımızda açıkladık.
- Deprem, yangın veya başka bir hasar: Orta veya büyük bir depremden, yangından ya da su baskınından sonra taşıyıcı elemanlarda hasar oluşabilir. Hasar öncesi düzenlenmiş rapor, hasarlı binayı anlatmaz.
- Güçlendirme yapılması: Güçlendirme sonrası binanın davranışı değişir; uygulamanın projeye uygun yapıldığı ve yeni durum ayrıca belgelenmelidir.
- Yönetmelik değişikliği: 1 Ocak 2019’dan önce eski deprem yönetmeliğine göre hazırlanmış raporlar, bugün TBDY 2018’e göre değerlendirme isteyen kurumlarda kabul görmeyebilir. Yönetmeliklerin farkları için Binam Hangi Deprem Yönetmeliğine Göre Yapıldı? yazımıza bakabilirsiniz.
- Korozyon ve bakımsızlık: Özellikle deniz kenarındaki ve nemli bodrumlu binalarda donatı korozyonu yıllar içinde ilerler. Uzun süre önce hazırlanmış bir raporda bu ilerleme yer almaz.
- Yeni bilgi ortaya çıkması: Raporun hazırlandığı tarihte bilinmeyen bir zemin sorunu, projesiz bir ilave veya yapım hatası sonradan ortaya çıkarsa değerlendirme yenilenmelidir.
Rapor türüne göre geçerlilik: performans raporu ve riskli yapı raporu
“Deprem raporu” iki farklı belge için kullanılır ve geçerlilik konusu bu ikisinde farklı işler:
| TBDY 2018 deprem performans raporu | Riskli yapı tespit raporu (6306) | |
|---|---|---|
| Kanuni geçerlilik süresi | Tanımlanmamıştır | Tanımlanmamıştır |
| Raporun işlevi | Binanın deprem güvenliğini ve yetersiz elemanları gösterir | Binanın riskli olup olmadığına karar verir |
| Ne zaman yenilenir? | Bina değiştiğinde, hasar gördüğünde veya talep eden kurum istediğinde | Rapor tapuya işlendikten sonra süreç kentsel dönüşümle devam eder; yeni bir rapor yerine itiraz ve dönüşüm adımları gündeme gelir |
| Kim kullanır? | Malik, alıcı, kiracı, ruhsat veren idare, kurumlar | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, tapu, malikler |
Deprem performans raporu, binanın durumunu bilgilendirmek ve güçlendirme kararına esas olmak için hazırlanır. Bina olduğu gibi kaldığı sürece rapor anlamını korur; ama kullanıldığı yer “ne zaman hazırlandı?” sorusunu sorabilir.
Riskli yapı tespit raporu ise bir idari süreci başlatır. Rapor il müdürlüğüne iletilir, uygun bulunursa tapu kütüğüne işlenir. Raporun sonucuna malikler belirlenen süre içinde itiraz edebilir; itiraz süreci için Riskli Yapı Kararına İtiraz yazımıza bakabilirsiniz. Riskli yapı kararından sonra binanın yıkımı ve yeniden yapımı kentsel dönüşüm kapsamında yürür; bu noktadan sonra “raporun süresi” değil, dönüşüm sürecindeki adımlar önemlidir.
İki rapor türünün farkını ayrıntılı olarak Deprem Dayanıklılık Raporu Nasıl Alınır? rehberimizde anlattık.
Raporu isteyen kurum ne zaman yenisini ister?
Uygulamada geçerlilik sorusunun cevabını çoğu zaman raporu isteyen kurum belirler. Kanun sabit bir süre koymadığı için kurumlar kendi değerlendirmelerine göre şunlara bakar:
- Raporun tarihi: Bazı kurumlar raporun yakın tarihli olmasını isteyebilir. Başvurudan önce kurumun yazılı şartını öğrenmek, gereksiz masrafı önler.
- Esas alınan yönetmelik: Raporun TBDY 2018’e göre hazırlanıp hazırlanmadığı sorulabilir.
- Kullanım amacına uygunluk: Konut için hazırlanmış bir rapor, aynı binada açılacak bir kreş veya kurs için yeterli kabul edilmeyebilir.
- Raporu hazırlayanın yetkisi: Raporun yetkin mühendislerce, karot ve donatı tespitine dayanılarak hazırlanmış olması beklenir. Karotsuz ön incelemeler resmi işlemlerde kullanılamaz; konuyu karotsuz deprem raporu yazımızda açıkladık.
İşyeri ruhsatı başvurularında hangi raporun istendiğini İşyeri Ruhsatı İçin Deprem Dayanıklılık Raporu sayfamızda anlattık. Başvuracağınız idarenin yazısını bize iletirseniz mevcut raporunuzun yeterli olup olmadığını birlikte değerlendirebiliriz.
Ev alırken eski bir deprem raporu yeterli mi?
Satıcı ya da site yönetimi birkaç yıl önce hazırlanmış bir rapor gösterebilir. Bu rapor değerli bir başlangıç noktasıdır, ancak tek başına yeterli sayılmamalıdır. Şu sorulara cevap arayın:
- Rapor hangi yönetmeliğe göre hazırlandı? TBDY 2018 mi, yoksa eski yönetmelik mi?
- Rapor binanın tamamını mı kapsıyor? Deprem raporu tek bir daireyi değil, binanın tamamını değerlendirir.
- Karot ve donatı tespiti yapılmış mı? Raporda laboratuvar sonuçları ve karot alınan yerler yer almalıdır.
- Rapordan sonra binada değişiklik oldu mu? Zemin kat dükkânlarında tadilat, çatı katı ilavesi veya kapatılan balkonlar raporu eskitebilir.
- Rapor ne sonuç veriyor? Güçlendirme önerildiyse yapılıp yapılmadığını ve uygulamanın belgelendirilip belgelendirilmediğini sorun.
Satın alma öncesi kontrolün diğer adımlarını Ev Alırken Bina Sağlamlığı Nasıl Kontrol Edilir? yazımızda bulabilirsiniz.
Depremden sonra rapor yenilenmeli mi?
Binanızın bulunduğu bölgede hissedilir bir deprem olduysa ilk adım, taşıyıcı elemanlarda gözle görülür hasar olup olmadığını kontrol etmektir. Kolon ve kirişlerde çapraz çatlak, beton dökülmesi, donatının açığa çıkması veya kapı ve pencerelerde belirgin sıkışma varsa vakit kaybetmeden uzman inceleme isteyin. Depremden sonra yapılan resmi hasar tespiti ile deprem performans analizi aynı şey değildir: hasar tespiti binanın deprem sonrası durumunu sınıflandırır, performans analizi ise bir sonraki depreme karşı binanın kapasitesini hesaplar. Hasar görmüş bir binada önceki performans raporu artık geçerli kabul edilmemelidir.
Rapor ne sıklıkla yenilenmeli?
Kanuni bir yenileme sıklığı olmadığı için doğru cevap binaya göre değişir. Pratik bir yaklaşım şöyledir:
- Bina değişmediyse: Rapor geçerliliğini korur; yalnızca raporu isteyen kurumun tarih şartına bakın.
- Taşıyıcı sisteme dokunan bir iş yapıldıysa: İş bittikten sonra değil, başlamadan önce değerlendirme yaptırın; işin binaya etkisi bu değerlendirmeyle belirlenir.
- Kullanım değişecekse: Yeni kullanım için değerlendirmeyi yenileyin.
- Deprem veya hasar olduysa: Hasarın durumu incelenmeden önceki rapora güvenmeyin.
- Rapor eski yönetmeliğe göreyse: TBDY 2018’e göre yeni bir değerlendirme planlayın.
Yeni rapor her zaman sıfırdan başlamak anlamına gelmez. Önceki rapordaki röleve, karot sonuçları ve projeler, değişmeyen kısımlar için yeniden kullanılabilir; bu da süreyi ve bedeli azaltabilir. Kaç karot gerektiğini Binadan Kaç Karot Alınır? yazımızda, fiyatı etkileyen unsurları Deprem Performans Analizi Fiyatları yazımızda anlattık.
Mevcut raporunuz yeterli mi? Ücretsiz kontrol
Elinizde bir deprem raporu varsa, raporu ve binada sonradan yapılan değişiklikleri bize iletin. Raporun hangi yönetmeliğe göre hazırlandığını, kapsamını ve kullanmak istediğiniz yer için yeterli olup olmadığını değerlendirip size dönelim. Yeni bir rapor gerekiyorsa önceki çalışmadan yararlanarak kapsamı ve fiyatı belirleyelim.
İlgili yazılar
Raporunuzu birlikte değerlendirelim
Bakanlık lisanslı kuruluş olarak Antalya’nın tüm ilçelerinde deprem performans analizi ve riskli yapı tespiti yapıyoruz.
Sık sorulan sorular
Deprem raporu kaç yıl geçerlidir?
Deprem raporu için mevzuatta tanımlanmış genel bir geçerlilik süresi yoktur. Rapor, düzenlendiği tarihteki binayı anlatır; binada taşıyıcı sistemi etkileyen bir değişiklik, kullanım değişikliği veya hasar olmadıkça sonucu geçerliliğini korur. Raporu isteyen kurum ise yakın tarihli veya TBDY 2018’e göre hazırlanmış bir rapor isteyebilir.
Deprem performans raporunun son kullanma tarihi var mı?
Hayır. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği performans raporları için bir son kullanma tarihi belirlemez. Ancak bina değiştiğinde veya hasar gördüğünde rapor güncelliğini yitirir.
Riskli yapı raporu ne kadar süre geçerlidir?
Riskli yapı tespit raporları için de genel bir geçerlilik süresi tanımlanmamıştır. Rapor il müdürlüğüne iletilir ve uygun bulunursa tapuya işlenir; bundan sonra süreç itiraz ve kentsel dönüşüm adımlarıyla devam eder.
2019’dan önce alınmış deprem raporu geçerli mi?
1 Ocak 2019’dan önce eski deprem yönetmeliğine göre hazırlanmış raporlar binanın o tarihteki durumunu anlatır. Ancak bugün TBDY 2018’e göre değerlendirme isteyen kurumlar bu raporları kabul etmeyebilir; bu durumda yeni bir değerlendirme gerekir.
Binaya tadilat yapıldıktan sonra yeni rapor gerekir mi?
Tadilat taşıyıcı sisteme dokunuyorsa evet. Kolon kesme, perde veya kiriş kaldırma, kat ilavesi ve döşemede büyük boşluk açma gibi işler binanın deprem davranışını değiştirir. Bu tür işlerden önce değerlendirme yapılmalıdır.
Satıcının gösterdiği eski rapor ev almak için yeterli mi?
Eski rapor iyi bir başlangıç noktasıdır, ama raporun hangi yönetmeliğe göre hazırlandığını, karot ve donatı tespitine dayanıp dayanmadığını ve rapordan sonra binada değişiklik yapılıp yapılmadığını kontrol edin. Şüphe varsa güncel bir değerlendirme yaptırın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Raporu isteyen kurumun şartları farklı olabileceğinden başvurudan önce ilgili idareden teyit alınmalıdır. Mevzuat değişebileceği için güncel hükümler mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir.
Binanız için mühendislik desteği mi gerekiyor?
Hermes Proje, Antalya merkezli ve Bakanlık lisanslı bir riskli yapı tespit kuruluşudur. Binanızın adresini iletin, süreci birlikte planlayalım.
